Communicatie en taal bij dieren   

dr. E. Rivas

In het dierenrijk vindt communicatie op allerlei manieren plaats. Op een gegeven moment in de evolutie heeft dierlijke communicatie zich ontwikkeld tot menselijke taal. De vraag die wetenschappers en filosofen altijd heeft beziggehouden, is of de mens een eenzame positie heeft als het enige wezen met taal. Vanaf begin twintigste eeuw is er veel onderzoek gedaan waarbij werd getracht dieren, met name grote mensapen, (delen van) de menselijke taal aan te leren. Daarnaast is men steeds verder gekomen in het onderzoek naar de natuurlijke communicatie van dieren.

In deze cursus gaan we de stand van zaken behandelen op het gebied van het onderzoek naar communicatie en taal bij dieren. We bespreken de mogelijke filosofische implicaties van dit onderzoek. Zo kijken we naar de kenmerken van menselijke taal en in hoeverre deze ook te vinden zijn in de communicatie van andere dieren. We behandelen de resultaten van het taalonderzoek met grote mensapen, dolfijnen en papegaaien. Ten slotte komen theorieën over de evolutie van menselijke taal aan bod.

Overzicht colleges

1. Communicatie en menselijke taal: kenmerken en definities. Ontwikkeling taal bij kinderen.

2. Natuurlijke communicatie van dieren. Doelen en modaliteiten. De dansen van honingbijen. De alarmkreten van meerkatten en prairiehonden.

3. Natuurlijke communicatie van dieren. De zang van vogels en walvissen.

4. Natuurlijke communicatiesystemen van de grote mensapen: chimpansees, gorilla’s, orang-oetans en bonobo’s.

5. Taalonderzoek met grote mensapen. Experimenten met gesproken taal en gebarentaal. De apentaalcontroverse.

6. Recent onderzoek van de gebarende chimpansees. Het taalonderzoek met de wereldberoemde Kanzi en andere bonobo’s, waarbij door middel van lexigrammen wordt gecommuniceerd.

7. Taalonderzoek met andere dieren: dolfijnen, zeeleeuwen, de papegaai Alex.

8. Hoe is de menselijke taal mogelijk geëvolueerd?

De cursus is bedoeld voor alle belangstellenden. Voorkennis op dit gebied is niet noodzakelijk. De onderwerpen zullen door middel van foto’s en filmmateriaal inzichtelijk worden gemaakt.

Praktische informatie

Cursusdagen:	Maandag 30 januari; 6, 13, 20 februari; 5, 12, 19, 26 maart 2012
Tijd:	13.30 - 16.00 uur
Locatie:	De Haagse Hogeschool, Johanna Westerdijkplein 75, Den Haag
Kosten:	€ 200,--
Werkvorm:	hoorcolleges met gelegenheid voor vragen en discussie
Studiebelasting:	8 colleges van 2 uur en enkele uren zelfstudie per week
Literatuur:	Bij deze cursus hoort een syllabus, die tegen kostprijs wordt verstrekt. De kosten van de syllabus zijn inbegrepen.

Docent

Esteban Rivas studeerde psychologie aan de Universiteit Utrecht en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij specialiseerde zich in de cognitie, de communicatie en het bewustzijn van dieren, en in dierenethiek. In 2003 promoveerde hij aan de Radboud Universiteit Nijmegen op een onderzoek over het gebruik van gebaren door de beroemde gebarende chimpansees. Rivas heeft jaren in de Verenigde Staten gewerkt, waarbij hij ook de instituten heeft bezocht waar de gebarende gorilla’s, de gebarende orang-oetan Chantek en de met lexigrammen werkende bonobo Kanzi verder worden bestudeerd. Hij geeft nu cursussen en lezingen over de onderwerpen van zijn specialisaties. Zijn website: http://estebanrivas.wordpress.com.