De rijke cultuur van "Armenië"   

docent: drs. D.M.D. Krikhaar

Armenië is het ‘Land van de Berg Ararat’, waarop volgens de overlevering Noach met zijn Ark strandde. Het huidige Armenië beslaat nog maar een fractie van het oorspronkelijke territorium, dat eens maar liefst drie meren (Van, Sevan en Urmia) en een open verbinding met de Middellandse Zee kende.

In de tijd dat Armenië een Romeinse provincie was begint de kerstening van het land, dat in 301 als eerste ter wereld het Christendom als staatsgodsdienst aanvaardt. Een sprookjesachtige bekering van de vorst ligt hieraan ten grondslag. Het resultaat is een enorme bouwactiviteit in de vorm van grootse – nog bestaande– kerken en kloosters, die hun gelijke niet kennen.

De voertaal in Armenië was en is Armeens. In de liturgische taal werden Grieks en Perzisch gebruikt. Omdat in Armenië geen schriftelijke neerslag van de Bijbel, de liturgische teksten of preken in de eigen landstaal mogelijk was, konden de godsdiensten van de buurlanden zonder problemen ‘infiltreren’. Een eigen geschreven taal was dan ook noodzakelijk om het Christendom te laten overleven. In 405/406 openbaart zich het Armeense alfabet aan Mesrop Mashtots', nog steeds een uniek, alleen in Armenië gebruikt letterschrift. Liturgische teksten worden in groten getale in het Armeens geschreven en verbreid. In de kloosters ontstaan belangrijke scriptoria, waar de manuscripten ook van de prachtigste illuminaties worden voorzien. En interessant voor de betrekkingen tussen Nederland en Armenië: de eerste Armeense gedrukte boeken zijn onder andere in Amsterdam van de drukpers gerold!

Behalve het grote culturele belang van Armenië voor de ontwikkeling van de architectuur en de handschriften, was het land ook een belangrijke bufferzone tussen het christelijke Byzantijnse rijk, de Arabieren en de Seldsjuken, die vanaf de elfde eeuw steeds verder oprukten. Maar het land is ook een rustpunt voor de handelaren langs de zijderoute. Ook de kruisridders op weg naar het Heilige Land maken dankbaar gebruik van de gastvrijheid van de Armenen. Armeens Cilicië is in de twaalfde eeuw het machtigste land van de Levant. De invloeden van al deze culturen en volkeren zijn in de hier vrij onbekende kunst van Armenië rijkelijk vertegenwoordigd.

Praktische informatie

Cursusdagen:	Dinsdag 24, 31 januari; 7, 14, 21 februari; 6 maart 2012
Tijd:	10.00 – 12.30 uur
Kosten:	€ 160,--
Locatie:	De Haagse Hogeschool, Johanna Westerdijkplein 75, Den Haag
Werkvorm:	hoor- en werkcolleges met diapresentatie
Studiebelasting:	6 colleges van 2 uur en enkele uren zelfstudie per week
Literatuur:	De docent verstrekt tegen kostprijs een reader.

Docent

Désirée Krikhaar studeerde kunstgeschiedenis, Oosterse theologie en liturgie en slavistiek aan de Universiteit van Nijmegen. Haar specialisatie is vroegchristelijke, Byzantijnse en Oosters-orthodoxe iconografie. Zij werkt als freelance kunsthistorica en verzorgt lezingen, cursussen en excursies naar landen met een Byzantijnse erfenis. Zij maakt deel uit van keuringscommissies van de grote antiekbeurzen in binnen – en buitenland en is samensteller en gastconservator van belangrijke ikonenexposities.