Een veilige omgeving als uitgangspunt voor een leefbare samenleving
In Nederland is (on)veiligheid een van de speerpunten geworden van media-aandacht en politiek beleid. Terroristische aanslagen, criminaliteit en onveiligheid in de wijk boezemen angst in, en ook binnen bedrijven en instellingen is veiligheid een agendapunt. Veiligheid op het werk en veiligheid in de openbare ruimte is inmiddels al lang geen vanzelfsprekendheid meer.
Vanuit dit gegeven is er een sterke behoefte aan een antwoord op de vraag ‘hoe moeten we nu preventief omgaan met criminaliteit, terroristische aanslagen en geweldsincidenten in onze samenleving’. Veel van de op dit moment gegeven antwoorden richten zich op het steeds verder technologische gaan beheersen van onze woon- en leefomgeving. Hogere muren, sterkere hekken en meer en ‘slimmere’ camerasystemen moeten de dreiging keren. Maar al deze maatregelen hebben ook hun keerzijde. De hogere muren en stevigere hekken roepen vervreemding op en camera’s geven de burger steeds vaker het gevoel van onveiligheid in plaats van veiligheid. En ook de balans tussen het bevorderen van veiligheid en het veiligstellen van onze persoonlijke vrijheid en privacy lijkt steeds moeilijker in evenwicht te houden. We lijken langzaam te vergeten dat veiligheid nooit een doel is op zichzelf, maar een middel is om vrijheid, leefbaarheid en welzijn te kunnen beleven. Onze veiligheidsmaatregelen zouden daarom dienstbaar en ondersteunend moeten zijn aan deze doelen en niet concurrerend en ondermijnend.
CPTED
In de zoektocht naar andere benaderingswijzen lijkt het concept Crime Prevention Through Environmental Design, afgekort CPTED (spreek uit:
septet) een prima bijdrage te kunnen leveren aan criminaliteitspreventie en geweldsbeheersing, zonder de balans met vrijheid, privacy en leefbaarheid te verstoren. CPTED doet dit door zich te richten op het ontwerpen en inrichten van de ruimtelijke omgeving. We moeten namelijk beseffen dat al ons gedrag, al dan niet crimineel, plaatsvindt in een ruimtelijke omgeving. De straat, de winkel, het park, de school, het ziekenhuis, de parkeergarage, et cetera, het zijn allemaal plekken in de ruimte die door hun ontwerp en inrichting in meer of mindere mate een rol spelen in het optreden of uitblijven van ongewenst (crimineel) gedrag. Het scheppen van een ‘communicerende omgeving’ die in zijn ontwerp en inrichting ‘veiligheid’ communiceert en bevordert, is het doel van CPTED.
De kracht van CPTED is daarbij dat het zich daarbij bijvoorbeeld niet alleen afvraagt hoe het toch komt dat er in het park zoveel drugsgebruikers verkeren of groepen hangjongeren, maar CPTED vraagt zich ook af hoe het toch komt dat het park zijn functie als wandelplek voor gezinnen en ouderen niet heeft weten vast te houden. CPTED vraagt zich vervolgens af wat er mis is met het ontwerp en de inrichting van het park als park waardoor het zijn natuurlijke functie niet invult en het blijkbaar ruimte biedt aan criminaliteit en ongewenst gedrag. CPTED spreekt in dit verband van ‘normal’ en ‘abnormal users’, normale en niet-normale gebruikers. Een belangrijk uitgangspunt in het CPTED-denken is dat wanneer er voldoende normale gebruikers aanwezig zijn in een ruimte, dit de aanwezigheid van niet-normale gebruikers sterk doet verminderen. Een CPTED-begrip dat hiermee verband houdt is ‘eigenaarschap’, dat wil zeggen: ‘van wie is deze ruimte en hoe kan ik dat zien’.
Vijf voordelen van CPTED
Over CPTED valt veel te vertellen. Het heeft uitgangspunten die afkomstig zijn uit vakgebieden als de omgevingspsychologie, sociologie, security, criminologie, architectuur, planologie en marketing. Essentie van CPTED is dat het de fysieke omgeving bekijkt als een communicatiesysteem dat kan worden benut om gewenst en ongewenst gedrag te kunnen sturen. De voordelen van CPTED zijn vijfvoudig:
1. De inzet van CPTED-maatregelen leidt tot een bewezen afname van criminaliteit. Onderzoeken in Amerika, Canada en Engeland tonen dit onmiskenbaar aan.
2. CPTED versterkt daarnaast ook het gedrag van gewenste gebruikers en zorgt er zo voor dat er een optimale benutting van de ruimte plaatsvindt. Oftewel: in een winkelcentrum daalt niet alleen de criminaliteit, neemt derving af, maar neemt ook de omzet van winkeliers toe, door het meer en langer aanwezig zijn van gewenste gebruikers, oftewel klanten.
3. CPTED is zeer acceptabel op de veiligheid-vrijheidbalans. CPTED-maatregelen zijn laagdrempelig en passen bij iedere organisatiecultuur of buurt.
4. CPTED-maatregelen zijn ook op de kosten-batenbalans zeer interessant. Zeker in de ontwerpfase van een wijk, school, winkel, ziekenhuis of andere fysieke omgeving kent het toepassen van CPTED-maatregelen een prima ‘return on investment’.
5. Tot slot is CPTED in zijn essentie een eenvoudig concept. De uitgangspunten zijn niet moeilijk te leren. Hierdoor leent het zich uitstekend voor burgerparticipatie. CPTED-bijeenkomsten, wandeltochten door eigen wijk, een wijkgebonden budget voor CPTED-maatregelen en samenwerken versterken de sociale cohesie in een gemeenschap en bevorderen het welzijn.
Over CPTED in Nederland
CPTED is een van oorsprong Amerikaans en Engels concept. Ontwikkelt in de jaren zestig van de vorige eeuw heeft het zich verspreid door Amerika, Canada, Engeland, en Australië. Op het Europese vasteland is CPTED een relatieve onbekende gebleven. Wel zijn ideeën van CPTED terug te vinden in het Politiekeurmerk Veilig Wonen en het Keurmerk Veilig Ondernemen. Ook het begrip ‘sociaal veilig ontwerpen’ kent zijn oorsprong in de CPTED-gedachte. Op dit moment is er in Nederland een aantal initiatiefnemers dat CPTED onder de aandacht wil brengen van politici, beleidsmakers, planologen, architecten, brandweerofficieren, securitymanagers en vele anderen. Een investering in CPTED is een investering in die veilige en leefbare samenleving die we zo graag willen behouden.
