Psychogeriatrie

Over het lectoraat Psychogeriatrie

De gemiddelde levensverwachting stijgt en dat heeft ook een keerzijde. In 2030 lijden een half miljoen Nederlanders aan dementie. Zorg bieden aan dementerenden en hun naasten is een vak apart, dat zowel cognitief, emotioneel als relationeel hoge eisen stelt aan hulpverleners. Toch was er tot voor kort geen speciale opleiding en een tekort aan professionele zorgverleners dreigt.

Het lectoraat Psychogeriatrie wil de kwaliteit van leven en zorg voor mensen met dementie verbeteren, bijvoorbeeld door muziek en andere middelen. Daarnaast wil het lectoraat bevorderen dat meer jonge mensen de psychogeriatrie tot hun vakgebied kiezen. Goede voorlichting, het creëren van een gunstig en reëel beeld over het vakgebied en deskundigheidsbevordering binnen het hbo en mbo staan daarbij centraal. Om het tij te keren, startte het lectoraat in 2009 de minor Psychogeriatrie met onder meer een collegereeks voor het werkveld (zie projecten & publicaties). 

Het lectoraat Psychogeriatrie is een gezamenlijk initiatief van De Haagse Hogeschool, zorgaanbieders Florence en WoonZorgcentra Haaglanden, ROC ASA en ROC Mondriaan.

Jaarverslag en jaarplan (pdf)

Projecten en publicaties

7 februari tot en met 4 april 2017

Collegereeks Psychogeriatrie

Inspirerende zorgvernieuwers uit het werkveld, docenten van De Haagse Hogeschool en onderzoekers van het lectoraat Psychogeriatrie verzorgen de collegereeks psychogeriatrie.

Thema’s: de rol van de professional in de zorg voor mensen met dementie en hun naasten, de betekenis van dementie voor de cliënt en mantelzorger, omgaan met verlies en kwaliteit van leven, de invloed van omgevingsfactoren ..

Lees meer

(Op)nieuw geleerd, oud gedaan

Over het lerend vermogen van mensen met dementie

Veel familieleden en zorgverleners weten niet dat mensen met dementie nog goed in staat zijn om nieuwe dingen te leren. En dat terwijl dit lerend vermogen een enorme invloed heeft op de kwaliteit van leven van de persoon in kwestie en zijn omgeving. In dit boek wordt uitgelegd wat er in de hersenen gebeurt bij dementie en hoe het kan dat mensen met dementie nog kunnen leren.

Meer over dit boek

Radio Remember

De lectoraten Psychogeriatrie en Informatie, Technologie en Samenleving, maakten in samenwerking met muziektherapeut Machgiel Bakker, een online muziekstation dat muziek uit die periode draait: Radio Remember. Een station om naar te luisteren, maar ook om in te zetten als psychosociale interventie om de kwaliteit van leven van mensen met dementie te verbeteren. In dit artikel wordt verslag gedaan van de eerste ervaringen en worden de volgende stappen van het project beschreven.

Lees meer

Onderzoeksprojecten

Lees meer over onderstaande onderzoeksprojecten:
Het is een gegeven dat jongeren veelal een negatief beeld hebben over de ouderenzorg en specifiek: de zorg voor mensen met dementie.  Om jongeren op een leuke manier kennis te kunnen laten maken met oudere mensen met dementie is het volgende project in het leven geroepen: een pilot project waarbij VMBO scholieren tijdens hun maatschappelijke stage aan een oudere persoon met dementie gekoppeld worden. In het project maken de scholieren samen met de ouderen onder begeleiding een levensboek.Het doel is drieledig : de jongeren op een aansprekende manier interesseren voor het werken in de zorg voor oudere mensen (met dementie), het bezorgen van een aantal plezierige bijeenkomsten voor de oudere mensen met dementie (de ouderen kunnen hier vaak nog heel goed en heel veel over vertellen..) en - uiteindelijk -  het leveren van een compleet levensboek voor de cliënt en de (mantel-) zorg.

Het project vindt plaats op WZH Waterhof en wordt uitgevoerd door 2 e jaars leerlingen van het Zuid West College.Het project duurt 4 maanden en bestaat uit 2 onderwijsbijeenkomsten en een instructiebijeenkomst voor de leerlingen. Vervolgens een kennismakingsbijeenkomst en 8 bijeenkomsten waarbij de leerlingen de ouderen interviewen.Het project wordt feestelijk afgesloten met de presentatie van de door de leerlingen gemaakte levensboeken.  

Het is de bedoeling dat dit project straks ook ingezet kan worden op andere manieren en door andere doelgroepen (bijvoorbeeld als “snuffelstage” door leerlingen van diverse opleidingen).
Alom wordt onderkend en in toenemende mate ook aangetoond, dat bewegen een essentiële  activiteit is voor mensen met dementie. Bewegen heeft positieve effecten op zowel lichamelijk, mentaal als sociaal gebied. Zwemmen is een heel bijzondere vorm van bewegen. Een lopend project in Tilburg, waarover gepubliceerd in tijdschrift Denkbeeld (augustus 2012), spreekt tot de verbeelding. Is het zo ‘gemakkelijk’ om bij mensen weer een glimlach op hun gezicht te toveren, ze het gevoel te geven “op vakantie in Spanje” te zijn? Zwemmen is uiteraard een arbeidsintensieve activiteit. De personeelsbezetting in de reguliere zorg laat een dergelijke ‘luxe activiteit’ helaas niet of nauwelijks toe. 1 en 1 is 2. De Haagse Hogeschool beschikt over een enorm potentieel aan ‘vrijwilligers’. Tevens zoekt de hogeschool naar verbinding met de buitenwereld. Om studenten relevante (onderzoeks) ervaring op te laten doen (zowel in hun major maar ook in hun minoropleidingsdeel), maar ook zeer nadrukkelijk om een bijdrage te leveren aan een ‘Civil Society’. Daarom start het lectoraat Psychogeriatrie De Haagse Hogeschool een (onderzoeks)project ‘zwemmen met mensen met dementie’. Eindresultaat: Een X-aantal patiënten, vanuit een aantal zorgorganisaties, intra, trans- en extramuraal, zwemt met regelmaat onder begeleiding van studenten van De Haagse Hogeschool. Voor het formuleren van een aantal relevante onderzoeksvragen wordt aansluiting gezocht bij de expertise op dit gebied in het VuMc (prof. Dr. E. Scherder).
 
Bezoek de website Zwementie
In het afgelopen jaar is er een begin gemaakt met de samenwerking met het lectoraat Informatie Technologie en Samenleving (IT&S) rondom het vraagstuk van het toepassen van nieuwe technologie (tablets en iPad in het bijzonder) in de dementiezorg. Van de kant van het lectoraat IT&S zijn activiteiten ontplooid door dr. Joyce Beumer en de lector, dr. Bert Mulder. Vanuit ons lectoraat werden activiteiten ondernomen door de lector en door Paul Bocken, lid van de kenniskring. In de samenwerking tussen beide lectoraten komen ontwerpvaardigheden, technische expertise en producten vanuit eerstgenoemde lectoraat en, vanuit het lectoraat Psychogeriatrie, inbreng op basis van de bekendheid met de problematiek en de vragen die in verschillende zorgsituaties met name spelen.

Naar aanleiding van een aantal besprekingen, waarvan een met een brede inbreng vanuit het zorgveld in de regio, is gekozen voor het ontwerpen van toepassingen ('apps') en daarbij horend onderzoek naar het volgende drietal onderwerpen:

  1. Welke apps kunnen  een thuiswonende dementerende ondersteunen in de oriëntatie, de zelfstandige daginvulling en de uitvoering van zeer regelmatig terugkerende handelingen? Hoe doen ze dat en in welke mate?
  2. In welke mate en op welke manier kan het gebruik van het levensboek in de zorg voor dementerenden worden geïntensiveerd en uitgebreid, als het via een iPad webbased en multimediaal vormgegeven en toegankelijk gemaakt wordt?
  3. In welke mate en op welke manier brengt een iPad een op de persoon toegesneden aanbod aan preferente muziek meer binnen handbereik?
Op basis hiervan zijn nadere contacten gelegd met vertegenwoordigers van zorginstellingen in de regio, om te bezien of het ontwikkelaanbod tot een goede match te brengen is met de waar te nemen vraag naar toepassingen. In het kader daarvan zijn ook vragen relevant rondom beveiliging en bescherming van de persoonlijke levenssfeer, rondom de implementatie van vernieuwing, rondom het ontwikkelen van methoden om effecten van het toepassen te meten en rondom het bepalen welk soort toepassingen in welke fase van een dementeringsproces functioneel kunnen zijn.

Momenteel is door het lectoraat IT&S een subsidieaanvraag in voorbereiding. De ondersteuning vanuit het lectoraat Psychogeriatrie krijgt de eerste helft van 2012 vorm door de activiteiten van het kenniskringlid. Inzet van studenten vanuit de academies is op zijn vroegst vanaf september 2012 in beeld.

Voor september 2012 is het tussentijds doel:
Er is een uitspraak mogelijk over de toepasbaarheid van een gedigitaliseerd levensboek, aangeboden via een iPad, in het kader van doelstellingen met betrekking tot de ervaren kwaliteit van leven.
Daarvoor is een aangepast meetinstrument ontwikkeld en uitgeprobeerd.
Naar aanleiding van de contacten en voortbouwend daarop, is er een netwerk gecreëerd van personen binnen verschillende instellingen die zich actief opstellen in dit vraagstuk.
Op de lange termijn zijn vergelijkbare vragen ook beantwoord op de andere twee van de bovengenoemde onderwerpen. Dit zou moeten uitmonden in resultaten:
  • die in 2013 publiceerbaar zijn in relevante media
  • die in 2013 presentabel zijn op openbare bijeenkomsten
  • die overgezet kunnen worden naar andere instellingen die nu nog niet bij de activiteiten betrokken zijn
     

 
Ter voorbereiding op uit te voeren interventiestudies naar lerend vermogen van mensen met dementie, verscheen in mei 2011 van de hand van de lector, in samenwerking met drie mede-auteurs, het boek (Op)nieuw geleerd, oud gedaan. Over lerend vermogen van mensen met dementie (Dirkse, R., Kessels, R., Hoogeveen, F.R., & van Dixhoorn, I. Utrecht, 2011: Kosmos, ISBN 9789021549644). Op 12 mei 2011 werd, in samenwerking met Bureau DAZ en Congresbureau StudieArena, een gelijknamig congres over dit onderwerp georganiseerd. Wegens overweldigende belangstelling, meer dan 400 deelnemers, werd dit congres op 20 juni herhaald, met opnieuw meer dan 400 deelnemers.
In samenwerking met de Universiteit van Bari, Italië (Prof. dr. Giulio E. Lancioni) werden twee studies naar foutloos leren door mensen met dementie voorbereid. Deze studies zullen in de periode maart-juni 2012 op de locaties Westhoff (Florence) en Leilinde (WZH) worden uitgevoerd:

  • Studie 1: Comparing two different orientation strategies for promoting indoor traveling in people with dementia
  • Studie 2 : Comparing verbal prompting and video prompting strategies for promoting independent daily activities in persons with mild or moderate Alzheimer’s disease.
In de richtlijn voor verpleegkundigen en verzorgenden ‘Omgaan met gedragsproblemen bij mensen met dementie (niet medicamenteuze aanbevelingen) ‘ wordt muziek als 1e keus aanbeveling bij agitatie / agressie en depressie genoemd.  Het toepassen van de interventie muziek gebeurt echter nog maar mondjesmaat bij mensen met dementie en vaak niet als gerichte interventie. Het lectoraat Psychogeriatrie van De Haagse Hogeschool doet samen met studenten en zorginstellingen gedurende de periode 2010-2014 onderzoek naar welke rol voorkeursmuziek (preferente muziek) kan spelen bij de dagelijkse zorg voor mensen met dementie thuis en in het verpleeghuis.

In 2012 hebben 66 tweede voltijdstudenten in 9 projectgroepen literatuuronderzoek uitgevoerd, interviews gehouden en observaties uitgevoerd  in  5 zorginstellingen in de regio Den Haag. Het doel was een eerder ontwikkeld stappenplan te toetsen in de praktijk en te voorzien van feedback van zorgverleners. Dit is gedaan door het toepassen van het stappenplan bij twee bewoners met dementie en probleemgedrag door het multidisciplinaire team van de instelling. De studenten hebben de medewerkers geïnterviewd over hun ervaringen en hebben geobserveerd bij het toepassen van de interventie. Ook is het effect van de interventie bij de bewoner geëvalueerd. De ambassadeurs van het lectoraat hebben als intermediair gefungeerd tussen de hogeschool en de zorginstellingen. Docenten van de Academie voor Gezondheid hebben aan dit project meegewerkt.

In 2013 krijgt het stappenplan hoe preferente muziek ingezet kan worden als interventie bij mensen met dementie definitief vorm. Ook wordt een samenvatting van de literatuur gepubliceerd in een vaktijdschrift.
 

In 2030 is dementie volksziekte nummer één.

Lector Frans Hoogeveen

Frans Hoogeveen, lector (2009-nu)

Frans Hoogeveen studeerde Ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit van Leiden en promoveerde in 1990 op ‘errorless learning’ bij mensen met ernstige cognitieve beperkingen. Hij werkte achtereenvolgens als onderzoeker aan de Universiteit Leiden (1984-1990) en als gz-psycholoog in de psychogeriatrie (1990-1993 bij de GDDV Den Haag en sinds 1993 bij Florence). Van 2005 tot 2008 was hij voorzitter van de Vereniging voor Psychogeriatrie. Naast lector aan De Haagse Hogeschool is hij hoofdredacteur van DENKBEELD, tijdschrift voor Psychogeriatrie, en organisator/gespreksleider van het Alzheimer Café Rijswijk. 

Contact lector Psychogeriatriehoogeveen-pg

Dr. Frans Hoogeveen | LinkedIn
070 - 445 7908
f.r.hoogeveen@hhs.nl

Ambassadeurs

Vanuit de regio zijn ambassadeurs aangesteld om blijvend de dialoog tussen hun instelling en het lectoraat psychogeriatrie te onderhouden. Zij komen een keer per kwartaal met lector en kenniskring bijeen. Deze ambassadeurs zijn merendeels afdelingshoofd, praktijkopleiders en psychologen, die in de zorginstellingen bekendheid geven aan de activiteiten van het lectoraat en de schakel vormen met de verzorgenden. Zij leveren inbreng en feedback over de activiteiten, ze denken en werken mee aan (het vormgeven van) onderwijsactiviteiten en onderzoek in de instellingen. Ze vormen een aanspreekpunt  voor studenten, docenten en professionals.

Door deze onderlinge samenwerking is directe uitwisseling van ervaringen en ideeën, en het ondersteunen, doen uitvoeren en toetsen van activiteiten mogelijk.

Dit is onontbeerlijk om de expertise in de omgang met mensen met dementie ( mede) te definiëren en te verspreiden, en de kwaliteit van de behandeling , begeleiding en zorg door middel van onderwijs, coaching, kennisontwikkeling en onderzoek aan te scherpen. De samenwerking tussen lectoraat en ambassadeurs wordt in de komende termijn geïntensiveerd.

Agenda

Bijeenkomsten 2016Datum
Samenscholing: 'Thuis blijven wonen met dementie: hoe langer hoe beter!?'24 mei 2016
Middagsymposium Denkbeeld Live 'Thuis blijven wonen met dementie: hoe langer hoe beter!?'24 mei 2016

Kenniskring

Christine Pijnappels

c.c.a.pijnappels@hhs.nl
070 - 445 7294

Esther Kroon

e.kroon@hhs.nl

Hilke van Cuylenborg (Middin)

h.van.cuylenborg@middin.nl

Mari Groenendaal

mgroenendaal@wzh.nl

Nicolet Destreé

n.destree@rocmondriaan.nl

Sleep opzij