‘Grande dame’ Susana Menéndez neemt afscheid

In de wandelgangen van De Haagse Hogeschool staat Susana Menéndez ook wel bekend als de ‘grande dame’ van de internationalisering van het hoger onderwijs. Als bestuurslid was zij de drijvende kracht achter de ambitie van De Haagse om de meest internationale hogeschool van Nederland te worden. Tien jaar na haar aantreden neemt Menéndez afscheid. Tijdens het symposium ‘Leadership in Internationalisation of Higher Education’ is zij op 12 juni gelauwerd voor haar verdiensten.

Symposium afscheid Susana Menendez

De strijd tegen tweedeling, voor diversiteit en het streven naar gerechtigheid loopt als een rode draad door het leven en de loopbaan van Susana Menéndez. In 1978 kwam zij als politiek vluchteling naar Nederland. Sindsdien staat haar leven in het teken van culturele diversiteit en het creëren van gelijke kansen. “Het brandpunt van haar werk ligt daar waar onderwijs en diversiteit samenkomen”, aldus minister Van Engelshoven. “Door haar grote inzet voor een inclusief onderwijsklimaat en culturele diversiteit heeft Susana het Nederlandse onderwijs verrijkt.” De minister liet het niet bij woorden en verraste Susana door haar onder luid applaus de onderscheiding Ridder in de Orde van Oranje-Nassau te overhandigen.

Internationalisering

Susana had als bestuurder een uitgebreide portefeuille. Nadat zij na haar aantreden eerst Financiën en Bedrijfsvoering onder haar hoede had, richtte zij zich in de afgelopen vijf jaar op Onderwijs, Onderzoek en Internationalisering. Haar hart ging volgens eigen zeggen vooral sneller kloppen bij het laatste thema. Niet toevallig was internationalisering dan ook het thema van het symposium. Een hot topic dat in de afgelopen maanden veel stof deed opwaaien. De media stonden vol analyses over de toestroom van buitenlandse studenten. Zo zou de internationalisering zijn ‘doorgeslagen’. Het Engels zou het Nederlands als voertaal verdringen en Nederlandse studenten ‘uitsluiten’. Universiteiten en hogescholen zouden de werving van buitenlandse studenten tot verdienmodel hebben verheven.

Kosmopolitische droom

Ligt de ‘kosmopolitische droom’ van het hoger onderwijs aan diggelen? Tijdens het symposium maakten vooraanstaande sprekers de balans op. “Er wordt met veel scepsis gekeken naar internationalisering en dat heeft te maken met de gevolgen van de globalisering. Zo trok er na de Brexit en de verkiezing van Trump een schokgolf door het hoger onderwijs”, vertelt prof. dr. Marijk van der Wende, hoogleraar aan de Faculteit Economie, Recht en Bestuurskunde van de Universiteit Utrecht. “Onderwijsbestuurders benadrukten het belang van inclusiviteit, openheid en diversiteit als kernwaarden van het hoger onderwijs. Het internationale project staat echter onder druk: we geloofden dat de wereld plat was en hebben signalen genegeerd”, benadrukt ze. “Dit dwingt ons om onze blik te verbreden. We moeten internationalisering sterker verbinden met diversiteit. We staan voor de opdracht om studenten met verschillende culturele achtergronden in een inclusief onderwijsklimaat te integreren.”

Talenten ontwikkelen

Nienke Meijer, voorzitter van het College van Bestuur van Fontys Hogescholen, beaamt dit. “In de laatste decennia was er een eenzijdige focus op economische groei en welvaart. De aandacht verschuift nu naar de kwaliteit van groei, welzijn en duurzaamheid. Het hoger onderwijs speelt een belangrijke rol bij deze transitie en kan niet aan de zijlijn blijven staan”, zegt zij. “Zij kan een bijdrage leveren aan een inclusieve samenleving door zo veel mogelijk mensen de mogelijkheid te bieden hun talenten te ontwikkelen. Ook kan het hoger onderwijs een rol spelen bij de opleiding en vorming van veerkrachtige studenten met een open wereldbeeld. Jonge mensen die openstaan voor creativiteit, innovatie en samenwerking. We moeten een leeromgeving creëren waarin elke student zich kan ontwikkelen tot een mens met een betekenisvolle rol in de samenleving.”

Alle elementen

Het hoger onderwijs heeft nog een lange weg te gaan, tekent prof. dr. Hans de Wit, directeur van het Center of International Higher Education van Boston College, aan. “Het is een misverstand te denken dat internationalisering een doel op zichzelf is of dat hogescholen van nature een mentaliteit omarmen die is gericht op inclusiviteit. Een goede strategie met een duidelijke stip op de horizon is cruciaal. De gefragmenteerde aanpak moet plaatsmaken voor een aanpak waarbij internationalisering alle elementen van het hoger onderwijs omvat: van onderzoek tot kennisoverdracht en leren. Ook moet de kwaliteit van professionals op alle niveaus worden vergroot om internationalisering te verankeren in het onderwijscurriculum.”

Focus op voordelen

Er is één belangrijke reden waarom het hoger onderwijs alles op alles moet zetten om ervoor te zorgen dat internationalisering niet zal falen, zegt Bert van der Zwaan, Rector Magnificus emeritus van de Universiteit Utrecht. “En dat is dat studenten in een international classroom beter presteren dan in een homogene leeromgeving en betere vooruitzichten hebben op de arbeidsmarkt. En het belangrijkste van alles: dat diversiteit cruciaal is voor de kwaliteit en innovatie van het onderwijs. Een duidelijke visie en strategie met een focus op de voordelen van internationalisering zijn echter cruciaal.”

Venster op de wereld

Susana houdt een vurig pleidooi om internationalisering vanuit meer dan één invalshoek te bekijken. “Misschien begint internationalisering wel dichtbij huis, zoals in de Haagse Schilderswijk. We kunnen veel leren van onze migrantenstudenten, die van huis uit bi-cultureel zijn en verschillende talen spreken. Wij moeten hen ervan overtuigen dat dit niet een belemmering, maar een verrijking is. Dat betekent dat we ons in het onderwijs niet blind moeten staren op de Angelsaksische taal, cultuur en tradities”, zegt ze. Ook doet ze een appel op het hoger onderwijs om het venster naar de wereld open te houden. “De samenleving verandert en het onderwijs bevindt zich in de frontlinie van deze ontwikkelingen. Onze studenten moeten zich straks opnieuw kunnen uitvinden in een wereld die voortdurend verandert. Niet alleen als professional, maar óók als mens en burger. Bij De Haagse noemen we dit al heel lang wereldburgerschap. Dat is niet hetzelfde als kosmopolitisme: het gaat om door waarden gedreven onderwijs waarbij de persoonlijke vorming van onze studenten centraal staat.”