Wijze lessen voor de 21ste eeuw

Yuval Noah Harari, een Israëlische hoogleraar middeleeuwse geschiedenis, gaat ervan uit dat de komst van de supercomputer met kunstmatige intelligentie een groter gevaar wordt voor onze welvaart en wereldvrede dan de kernbom, de toenemende immigratie of de veranderingen van ons klimaat. In zijn nieuwste boek – 21 lessen voor de 21ste eeuw – vertelt hij hoe we ons op de supercomputer kunnen voorbereiden.

20190416_171740 Een supercomputer met kunstmatige intelligentie gaat de menselijke geest verslaan, terwijl biotechnologische ingrepen ervoor zorgen dat de veroudering van het menselijk lichaam stopt. deze technologische revolutie kan de kwaliteit van leven aanmerkelijk verbeteren. Want wat is er mooier dat algoritmen je helpen de juiste studiekeuze te maken, vrienden te maken, je werkgever of opdrachtgever te kiezen en zelfs je (levens)partner, terwijl je tegelijkertijd bevrijd wordt van allerlei lichamelijke kwalen en ongemakken, omdat algoritmes je kunnen waarschuwen wanneer je ziek dreigt te worden?

Buitenspel

Harari waarschuwt ons voor de schaduwkanten van deze ontwikkelingen. Grote groepen burgers komen buitenspel te staan, wanneer zij er niet in slagen samen te werken met de supercomputer. De tweedeling in de samenleving wordt alleen maar groter als vooral de rijke burgers de dure genetische ingrepen kunnen betalen, die ervoor zorgen dat zij samen met hun kinderen en kleinkinderen slimmer en creatiever worden dan de robot. Het onderwijs zal heel anders moeten worden ingericht om voldoende te kunnen blijven inspelen op deze nieuwe ontwikkelingen.

Vervreemding

Door technologische innovaties, zoals de smartphone, kunnen we dingen niet meer, die onze verre voorouders heel goed beheersten, stelt Harari. Dankzij hun vertrouwen op hun lichaam en zintuigen waren zij prima in staat om hun weg te vinden in een voor hen vreemde omgeving. Verzamelende oermensen waren immers altijd alert en oplettend. Als ze door het bos liepen, speurden ze de grond af naar alles wat rond was. Ze luisterden naar de kleinste bewegingen in het gras. Burgers in de huidige welvaartsmaatschappij hoeven zich van dit alles niet zo bewust te zijn en de moderne mens vertrouwt op Google in plaats van zijn zintuigen.

Groeiend onbehagen

En juist dat vertrouwen in bedrijven als Google kan er volgens Harari voor zorgen dat we gemakkelijk gemanipuleerd kunnen worden als we niet meer weten hoe algoritmes zijn opgebouwd. Hierdoor komen de fundamenten van onze redelijk egalitaire liberale samenleving onder druk te staan. Het liberalisme is gebaseerd op de veronderstelling dat we een vrije wil hebben en zelf onze beslissingen kunnen nemen. Wanneer algoritmes ons gedrag gaan manipuleren, is het gevaar levensgroot dat we in een digitale dictatuur terecht komen, waarbij degenen die de algoritmes beheersen de dienst uit gaan maken. En dat hoeven niet alleen bedrijven te zijn zoals Facebook en Google, maar dat kunnen ook politici zijn die precies weten hoe zij van deze technologische mogelijkheden gebruik kunnen maken. Als we er niet in slagen wereldwijd geaccepteerde ethische richtlijnen op te stellen en na te leven, zal het gevoel van onbehagen alleen maar groter worden.

Vertrouw op jezelf

Harari lijkt er niet in te geloven dat religieuze stromingen of nationale sentimenten dit gevoel van onbehagen van grote groepen in de samenleving kunnen bestrijden. Ook het oprichten van nieuwe politieke bewegingen lijkt niet te helpen, zolang we steeds minder durven te vertrouwen op ons eigen waarnemingsvermogen.

Eline Duine, Karin Potting
Dit artikel is verschenen in het magazine HR On Topic, uitgedeeld tijdens het HRM Symposium 2019 'HRM of the future, be prepared not scared'.

Presentaties gehouden tijdens HRM Symposium