‘We onderzoeken de hele keten: van productie tot en met afvalstromen’

Hoe maak je de bedrijfsvoering van een penitentiaire inrichting circulair? Wat kan een living lab bijdragen aan een circulaire bedrijfsvoering? Waarom zou je studenten met hun handen afval uit laten sorteren? Spannende vragen die aan de orde komen als we in gesprek gaan met Thomas Wissingh. Hij is als junior onderzoeker betrokken bij alle facetten van het RAAK publiek-project Circulaire Bedrijfsvoering van het lectoraat Circular Business binnen het Kenniscentrum Mission Zero. “We onderzoeken daarin de hele keten: van productie tot en met afvalstromen.”

project Thomas Wissingh

Wie de bedrijfsvoering circulair wil inrichten, stoot weinig of geen CO2 uit, streeft naar zo min mogelijk restafval, maakt goede afspraken met leveranciers over producten en verpakkingen en heeft grip op de gehele keten. Circulaire bedrijfsvoering vraagt om een verandering van de mindset. Al deze facetten worden meegenomen in het RAAK publiek-project Circulaire Bedrijfsvoering. Thomas Wissingh is junior onderzoeker, een functie die het wetenschappelijk onderwijs al jaren kent, maar relatief nieuw is binnen het hbo. Hij vertelt graag over dit onderzoeksproject waar veel studenten en een handvol docenten actief bij betrokken zijn en waarin De Haagse Hogeschool samenwerkt met FM Haaglanden en de Dienst Justitiële Inrichtingen.

Papieren tijger?

FM Haaglanden is verantwoordelijk voor alle facilitaire processen binnen de ministeries. De Dienst Justitiële Inrichtingen is verantwoordelijk voor het gevangeniswezen in Nederland. Thomas: “Het is een RAAK publiek-project, omdat we dit onderzoek doen in samenwerking met externe partijen. De NWO legt net zo veel geld in als FM Haaglanden en DJI. Het onderzoek loopt van september 2020 tot en met september 2022. Wanneer we hopelijk niet al te zeer meer belemmerd worden door COVID-19 ligt er in september 2022 een mooi handelingsprotocol en hebben we een start voor een slimmere circulaire facilitaire bedrijfsvoering.”

Twee jaar onderzoek voor een handelingsprotocol: die output klinkt als een papieren tijger. “Dat is het niet. We sluiten in dat protocol zo goed mogelijk aan bij de huidige bedrijfsvoering in veel organisaties. Daardoor stellen we facilitaire professionals in staat de juiste interventies te plegen binnen hun eigen organisatie om te komen tot een circulaire bedrijfsvoering. In dat handelingsprotocol zullen veel praktijkvoorbeelden staan, voorbeelden van een juiste verslaglegging en veel data over gedrag van mensen. De protocollen zijn voor de facilitaire beleidsmakers, de inkopers en de schoonmakers.”

Gedrag van mensen meten

Thomas beaamt dat circulaire bedrijfsvoering veel te maken heeft met het gedrag van mensen. “Daarom bepaalt dat ook een groot gedeelte van ons onderzoek. We hebben bij de opleiding Facility Management een living lab operationeel. In de ruimten zijn sensors aangebracht, onder andere bij de ramen en de deuren. Maar ook bij de prullenbakken. Met de data die deze sensors leveren, analyseren we het gedrag van de mensen. Hoe bewegen  zij zich in de ruimte? Hoe scheiden zij hun afval? Om deze data te kunnen genereren, moeten mensen wél weer gaan werken en studeren op school. De grootste vraag voor ons op dit moment is dan ook wanneer de beperkingen worden opgeheven die dat in de weg staan.”

‘Het gevangeniswezen heeft de ambitie om de restafvalstroom te minimaliseren’

Bovenstaand probleem hebben de onderzoekers niet in de Penitentiaire Inrichting Utrecht, locatie Nieuwersluis. Daar is onlangs een nulmeting uitgevoerd over circulaire bedrijfsvoering aan het einde van de keten, de afvalverwerking. Thomas: “Het gevangeniswezen heeft de ambitie om binnen afzienbare tijd de stroom restafval te minimaliseren. Een facility manager kan de regie over dat proces naar zich toetrekken. Dat gebeurt nu echter nog te weinig. Het doel van de nulmeting is om de facilitymanager inzicht te geven in de aanwezige monostromen en zo te laten zien welke potentie afval scheiden kan hebben. Omdat je hier met gevangenen werkt, kunnen we om veiligheidsredenen niet iedere interventie testen. Wat wel kan, is het scheiden van het afval door de justitiabelen en de rol van de facility manager bij de inkoop en bij de zero waste-ambitie versterken.”

 Handen vuilmaken aan afval

Er staat veel op stapel in het project Circulaire Bedrijfsvoering. Een living lab binnen de hogeschool. Nulmetingen in straks drie penitentiaire inrichtingen. En ook een onderzoek naar de ideale prullenbak. Thomas: “Ja, daar is een student mee bezig. Ik ben heel benieuwd met welke presentatie hij straks komt.” Een deel van al dit onderzoek zit nog in de ontwikkelfase, een deel al in de uitvoeringsfase. Thomas: “Ik verwacht dat we aan het einde van de zomer dit jaar als de panden weer bezet zijn, pas echt interventies gaan uitvoeren.” 

‘Het liefst zou ik alle eerstejaarsstudenten met hun handen door de afvalbakken laten gaan’

Hij geeft nog een voorbeeld van zo’n interventie. “We hebben studenten betrokken bij de nulmeting in Nieuwersluis door hen met hun handen het afval te laten scheiden. Zij hebben nu letterlijk gevoeld wat mensen allemaal weggooien. Die interventie heeft zoveel bewustwording opgeleverd dat ik haar het liefst zou willen herhalen met alle eerstejaarsstudenten op De Haagse Hogeschool.”

Holle Bolle Gijs

Het project Circulaire Bedrijfsvoering kent veel doelgroepen. Wat hebben die eraan? Thomas: “De docenten Facility Management die bij dit project betrokken zijn, kunnen de uitkomsten implementeren in hun onderwijs. Dat levert een stukje curriculumvernieuwing op, waarmee studenten hun voordeel kunnen doen. De studenten die aan het project meewerken, doen belangrijke onderzoekservaring op. Ze werken intensief samen met mensen uit de beroepspraktijk en raken tijdens het onderzoek ook sterker betrokken bij het onderwerp. En de partners met wie wij samenwerken, kunnen de resultaten van het onderzoek gebruiken om tot een circulaire bedrijfsvoering te komen.”

Nog even dat gedrag van mensen. Hoe zorg je ervoor dat mensen ook ‘tussen de oren’ enthousiast worden voor een circulaire bedrijfsvoering? Thomas: “Daarvoor zetten we gamification- en nudgingtechnieken in. Een zachte aansporing, zonder dat mensen ook maar enige vorm van drang en dwang ervaren. Het mooiste voorbeeld daarvan – als het gaat om een circulaire bedrijfsvoering – staat in de Efteling. Bezoekers kunnen maar moeilijk de stem van Holle Bolle Gijs weerstaan. Dat is gamification en nudging die werkt. Soortgelijke technieken willen wij ook in dit project inzetten.”