Datamanagement: relevante wetgeving en gedragscodes

Bij het doen van onderzoek en het bijbehorende datamanagement zijn er vanuit juridisch perspectief veel zaken waarmee je rekening moet houden.

Wetenschappelijke integriteit

De Haagse Hogeschool onderschrijft de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit (2018). Wetenschappelijk onderzoek dient te voldoen aan vijf principes: eerlijkheid, zorgvuldigheid, transparantie, onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid. Dit zijn de ‘deugden’ van goed onderzoek. In de gedragscode worden deze principes uitgewerkt in 60 normen voor goede onderzoekspraktijken. Wat betreft datamanagement vraagt de gedragscode van onderzoekers onder meer:

  • Dat men onderzoeksdata niet verzint of vervalst
  • Helder te maken op welke onderzoeksdata zich men heeft gebaseerd en hoe deze zijn verkregen
  • Bij de beoordeling van onderzoeksdata en in de weging van alternatieve zich niet te laat leiden door buiten-wetenschappelijke overwegingen (bijvoorbeeld overwegingen van
  • commerciële of politieke aard)
  • De verzamelde onderzoeksdata te ordenen en te beschrijven, zodat ze controleerbaar zijn en kunnen worden hergebruikt
  • Zowel de ruwe als de bewerkte onderzoeksdata zorgvuldig te beheren en ze te bewaren voor een voor het vakgebied en methodologie passende termijn
  • De gevolgde methode of werkwijze vast te leggen in onderzoeksprotocollen, logboeken of lab journals, zodat de stappen in het onderzoeksproces controleerbaar zijn
  • De onderzoeksdata na afloop van het onderzoek publiek beschikbaar te maken en, als dat niet kan, de redenen daarvoor vast te leggen
  • Eraan mee te werken dat onderzoeksdata findable, accessible, interoperable en reusable (FAIR) zijn

Door het maken van een doordacht datamanagementplan en dit plan zorgvuldig uit te voeren, kom je als onderzoeker tegemoet aan de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit.

Algemene verordening gegevensbescherming

Vanaf 25 mei 2018 is de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) van toepassing. Dat betekent dat er vanaf die datum dezelfde privacywetgeving geldt in de hele Europese Unie. De AVG is ook wel bekend onder de Engelse naam: General Data Protection Regulation (GDPR).

De AVG zorgt onder meer voor:

  • Versterking en uitbreiding van privacyrechten
  • Meer verantwoordelijkheden voor organisaties
  • Dezelfde, stevige bevoegdheden voor alle Europese privacytoezichthouders, zoals de bevoegdheid om boetes tot 20 miljoen euro op te leggen

Ook voor het werken met data heeft de AVG belangrijke consequenties. Lees hier meer over op de pagina Data en privacy.

Intellectueel eigendom

Intellectueel eigendom is de verzamelnaam voor rechten op intellectuele creaties, zoals teksten, foto’s, software, uitvindingen, merknamen en waardevolle kennis. Ook bij data kan intellectueel eigendom een rol spelen. Meer hierover lees je op de pagina’s Data en eigenaarschap en Data gebruiken van een externe partij

Consortiumovereenkomst

Indien je in het kader van onderzoek samenwerkt met andere partijen, dan is een samenwerkingsovereenkomst zeer wenselijk en soms ook vereist (bijvoorbeeld bij subsidieprojecten). In een overeenkomst worden de rechten en plichten van alle betrokken partijen duidelijk vastgelegd. Inclusief de afspraken met betrekking tot de onderzoeksdata.

Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen

Onderzoek met mensen moet een medisch-ethische toets ondergaan als het valt onder de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO). Onderzoek valt onder de WMO als aan de volgende twee voorwaarden is voldaan:

  • Er is sprake van medisch-wetenschappelijk onderzoek
  • Personen worden aan handelingen onderworpen of hen worden gedragsregels opgelegd

Je leest meer over de toetsingsprocedure van de WMO op de website van de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek