Plagiaat en Auteursrecht

Als iemand iets origineels heeft gemaakt, dan is het niet de bedoeling dat iemand anders daar zomaar mee aan de haal kan gaan. Daarom is het auteursrecht in het leven geroepen. Het auteursrecht biedt auteursrechtelijke bescherming voor iedereen die werken creëert. Er rust niet alleen auteursrecht op tekstuele materialen, maar ook op beeld- en geluidsmateriaal. Dit betekent dat de maker van zo'n werk, ook wel auteur genoemd, als enige mag beslissen over de exploitatie van de werken die hij heeft gecreëerd. Onder exploitatie valt zowel het openbaar maken van het werk als het verveelvoudigen ervan.

Als je een werk van iemand anders wilt (her)gebruiken of met anderen wilt delen (bijvoorbeeld door het te mailen of het te uploaden op Blackboard), dan heb je toestemming nodig van de auteursrechthebbenden. Je moet ook altijd aan bronvermelding doen.

De misvatting bestaat dat je alles op internet zomaar mag (her)gebruiken, omdat het al vrij toegankelijk is. Voor de duidelijkheid: ook voor werken op internet geldt dat je toestemming moet vragen en aan bronvermelding moet doen.

Plagiaat

Plagiaat is het geheel of gedeeltelijk overnemen van andermans werk en het laten doorgaan voor eigen werk, omdat je niet correct aan bronvermelding doet, of je niet houdt aan de andere voorwaarden van citeren. Plagiaat is een strafbaar feit en wordt gezien als een vorm van fraude. Het ongeoorloofd gebruikmaken van andermans materiaal in eigen werk heeft grote consequenties.

Zo stuurde in 2015 de Volkskrant een stagiair van de universiteit Leiden weg, nadat hij passages uit andere media had overgenomen zonder de bron te vermelden. En dat in naar schatting een derde van de 75 stukken die hij tijdens zijn stage onder zijn naam had geschreven. Bij een studente van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht kwam het in 2016 zelfs tot een rechtszaak. Haar spraakmakende scriptie waarbij ze eerder in het nieuws kwam, bleek deels overgenomen. Ze werd daarop veroordeeld voor het plegen van plagiaat.

Wat mag wel?

  • Citeren. Onder citeren verstaan we: het weergeven van wat een ander heeft gezegd, geschreven of gemaakt. Het gaat hier zowel om een letterlijke weergave als om een weergave in eigen woorden (parafraseren). Omdat het om andermans werk gaat, moet je dat duidelijk maken en moet je aan bepaalde voorwaarden voldoen. In ieder geval moet je de bron aangeven (waar het citaat vandaan komt).
  • Overnemen voor het onderwijs, onderwijsexceptie en de readerregeling. Je mag delen van (alle soorten) werken kopiëren en openbaar maken zonder toestemming van de auteursrechthebbenden, ter toelichting bij niet-commercieel onderwijs. Deze onderwijsuitzondering schrijft wel voor dat de auteursrechthebbenden een billijke (redelijke) vergoeding moeten krijgen voor het gebruik van hun werk.
    • Gaat het om tekstueel materiaal? Dan int Stichting PRO de vergoedingen centraal.
    • Voor zogenaamde korte overnames is deze billijke vergoeding al geregeld via de readerregeling.
    • Voor lange overnames moet de billijke vergoeding nog worden betaald. Lange overnames moet je daarom aanmelden bij Stichting PRO.
    De onderwijsuitzondering eist bovendien steeds bronvermelding. Verder mag je het werk niet wijzigen en moet het werk al eerder openbaar zijn gemaakt. Hieronder vind je de vuistregels voor het samenstellen van digitale readers.
  • Overheidspublicaties. In Nederland zijn wetten, verordeningen en vonnissen van rechtbanken vrij van rechten. Dit geldt niet voor andere overheidspublicaties, zoals rapporten van ministers, maar deze mag je wel gewoon kopiëren en publiceren. Behalve als er op de publicatie staat dat het auteursrecht is voorbehouden.
  • Werken met een licentie voor hergebruik. Als werken worden verspreid onder een licentie voor hergebruik (zoals Creative Commons of Open Access), dan zijn de mogelijkheden voor gebruik vaak ruimer. Kijk of het werk zo’n licentie heeft en wat de voorwaarden zijn. Hieronder vind je de vuistregels voor het vinden van werken met een licentie voor hergebruik.

Vuistregels

  • Vuistregels voor het samenstellen van digitale readers. Houd je aan het stappenplan dat ervoor zorgt dat je bij overname van auteursrechtelijk beschermd materiaal voor het onderwijs rekening houdt met auteursrechten. Het gaat hierbij zowel om een overname in onderwijspublicaties (bijvoorbeeld in digitale readers of syllabi) als om een losse overname (bijvoorbeeld op Blackboard).
  • Vuistregels voor het gebruik van beeld en geluid. Volg het stappenplan dat ervoor zorgt dat je bij het gebruik van beeld- en geluidsmateriaal rekening houdt met auteursrechten.
  • Vuistregels voor het vinden van werken met een licentie voor hergebruik. Volg het stappenplan om eenvoudig werken te vinden die je zonder problemen mag (her)gebruiken.
  • Vuistregels auteursrechtelijk beschermde werken in presentaties. Volg het stappenplan dat ervoor zorgt dat je bij het gebruik van auteursrechtelijke beschermde werken in presentaties rekening houdt met auteursrechten.

Hulpmiddelen

  • RefWorks. Een handig hulpmiddel dat je kunt inzetten om correct te citeren.
  • WorldCat.org. Een wereldwijde catalogus waarin je publicaties kunt opzoeken waaruit je citeert. Via de optie citeren/exporteren kun je eenvoudig het citaat kopiëren in je literatuurlijst of exporteren naar RefWorks.
  • Plagiaatopsporingsprogramma Ephorus. De Haagse Hogeschool biedt docenten de mogelijkheid ingeleverde werkstukken, scripties, rapporten te laten scannen door een plagiaatopsporingsprogramma Ephorus. Docenten kunnen bij DLO-support een account aanvragen. Studenten kunnen hun materiaal via Studentennet inleveren.
  • De AV contractentool. Docenten en studenten produceren zelf steeds meer audiovisueel materiaal. Hierbij zijn meestal meerdere personen of partijen betrokken. Het is belangrijk dat je met alle betrokkenen vooraf goede afspraken over de rechten maakt. Met de AV contractentool kun je op eenvoudige wijze voor elke productie een reeks op elkaar afgestemde contracten maken. Zo regel je de zaken op een goede manier.
  • Woordenteller. Voor korte overnames van auteursrechtelijk beschermd materiaal voor het onderwijs heeft De Haagse Hogeschool de toestemming en billijke vergoeding al geregeld. Stichting PRO biedt een woordenteller aan als hulpmiddel bij het bepalen van de woordgrens.

Meer informatie

  • De site auteursrechten in het hoger onderwijs biedt een veelgestelde-vragengedeelte voor studenten, docenten, onderzoekers en instellingen. Daarnaast vind je er informatie over alle belangrijke aspecten van het auteursrecht (basiskennis) en een uitgebreide begrippenlijst.
  • Bekijk de leefregelsvan SURF voor het geoorloofd hergebruik van materiaal.
  • Stichting PRO biedt meer informatie aan over de readerregeling, een overeenkomst tussen het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) / Stichting PRO (Publicatie- en Reproductierechten Organisatie) en het hoger onderwijs (via de koepels VSNU en Vereniging Hogescholen) waarin de afspraken zijn opgenomen over de overname van auteursrechtelijk beschermd materiaal voor het onderwijs. Het gaat in deze overeenkomst zowel over de voorwaarden als over de billijke vergoeding.

Auteursrechteninformatiepunt

De bibliotheek adviseert en helpt studenten, docenten en onderzoekers bij vragen over auteursrecht. Ook is de bibliotheek lid van het landelijk netwerk auteursrechteninformatiepunten hbo. Binnen dit netwerk wordt expertise uitgewisseld en worden vuistregels, tools en hulpmiddelen ontwikkeld.

Citeren

Regels die zijn opgesteld vanuit een juridische invalshoek kunnen je helpen bij het citeren en hergebruiken van materiaal. Leer deze leefregels voor geoorloofd hergebruik van materiaal, pas ze toe en wees (onbedoelde) plagiaat voor.

Regels samengevat:

  • Het citaat moet functioneel zijn. Het moet de inhoud van het werk waarbinnen je citeert, ondersteunen. Het citaat mag niet ter versiering dienen.
  • De omvang van het citaat moet gerelateerd zijn aan het doel dat je ermee nastreeft. In de praktijk komt dit neer op korte fragmenten bij audio(visuele) werken. Afbeeldingen mag je wel in hun geheel ‘citeren’. Bij tekst moet het citaat een bescheiden omvang hebben in verhouding tot het eigen werk.
  • Het werk waaruit je citeert, is rechtmatig openbaar gemaakt.
  • Bij het citeren moet je de bron, waaronder de naam van de auteur, op duidelijke wijze vermelden.
  • Bij letterlijke citaten en overname van beeld- en geluidsmateriaal mag je geen wijzigingen aanbrengen in het stuk dat je citeert.

Vuistregels voor het samenstellen van digitale readers

Bekijk het stappenplan dat ervoor zorgt dat je bij overname van auteursrechtelijk beschermd materiaal voor het onderwijs rekening houdt met auteursrechten. Het gaat hierbij zowel om een overname in onderwijspublicaties (bijvoorbeeld in digitale readers of syllabi) als een losse overname (bijvoorbeeld op Blackboard).

Stappenplan samengevat:

  • Linken naar auteursrechtelijke beschermde werken (zoals artikelen, boeken, hoofdstukken van boeken en video’s) op het internet mag altijd, maar alleen als deze publicaties rechtmatig openbaar zijn gemaakt.
  • Kijk of de werken beschikbaar zijn via de digitale bibliotheek. Als dat zo is, dan kun je er zonder problemen naar linken.
  • Als werken worden verspreid onder een licentie (zoals Creative Commons), dan zijn de mogelijkheden voor gebruik vaak ruimer. Kijk of het werk zo’n licentie heeft en wat de voorwaarden zijn.
  • Is het werk openbaar gemaakt door de overheid (en is niet expliciet het auteursrecht voorbehouden)? Of gebruik je wetten, besluiten en verordeningen, rechtelijke uitspraken of administratieve beslissingen? Dan mag je deze publicaties zonder problemen in hun geheel opnemen in een reader.
  • Een korte overname kun je zonder problemen opnemen in de reader. Deze vallen onder de readeroverkomst met de Stichting PRO. Dit zijn de voorwaarden voor een korte overname:
    • Uit een niet-literair boek mag je maximaal 10.000 woorden overnemen, maar niet meer dan een derde van het originele werk en inclusief grafieken, tabellen, schema’s, foto’s en illustraties die elk voor 200 woorden tellen.
    • Uit tijdschriften en andere periodieke uitgaven mag je maximaal 8000 woorden overnemen, maar niet meer dan een derde van de betreffende aflevering en inclusief grafieken, tabellen, schema’s, foto’s en illustraties die elk voor 200 woorden tellen.
    • Uit één oorspronkelijk werk mag je maximaal 25 grafieken, tabellen, schema’s, foto’s en illustraties overnemen.
  • Geldt een van de 5 bovenstaande punten niet? Dan is er sprake van een lange overname. Die moet je melden bij Stichting PRO.

Tips

  • Zorg altijd voor een goede bronvermelding.
  • Zorg voor de correcte gebruikscijfers. Hiermee geef je aan hoeveel studenten toegang hebben tot de content.
  • Voeg niet meerdere overnames bij elkaar in 1 reader.

E-helpdesk

Heb je vragen? Stuur ze naar de E-helpdesk.