Slachtoffers van cybercriminaliteit schamen zich vaak voor wat hen is overkomen en zijn bang voor de reacties van hun omgeving. Dit weerhoudt hen er regelmatig van om aangifte te doen of melding te maken. Toch zoeken veel slachtoffers anoniem online naar hulp en advies. Zoekmachines bieden een laagdrempelige en veilige omgeving waarin ze zonder oordeel antwoorden kunnen vinden op vragen als: ‘Hoe krijg ik mijn geld terug na oplichting?’ of ‘Hoe verwijder ik ransomware?’. In dit onderzoeksproject stonden slachtoffers van online fraude en ransomware centraal. Het onderzoek had twee doelen: het vroegtijdig signaleren van slachtofferschap en het ontwikkelen van een interventie die hen ondersteunt bij het vinden van hulp.  

Aanpak 

In dit project maakten we gebruik van drie onderzoeksmethoden: 

  • Vragenlijstonderzoek onder Nederlandse burgers en ondernemers die slachtoffer zijn geworden van online fraude of ransomware, gericht op de impact van slachtofferschap, hun hulpbehoeften en online zoekopdrachten.
  • Analyse van Google-zoekopdrachten van potentiële slachtoffers over hun slachtofferschap.
  • Ontwikkeling en analyse van online advertenties met links naar informatie en hulpbronnen.

Resultaten

  • Slachtoffers hebben vooral behoefte aan praktische informatie en ondersteuning
    Slachtoffers van online fraude en ransomware willen vooral informatie of praktische ondersteuning bij het oplossen van het probleem. Fraudeslachtoffers zoeken daarnaast vaak naar manieren om geld terug te krijgen en herhaling te voorkomen. Ransomware-slachtoffers zijn vaak op zoek naar informatie over de oorzaak van het incident en hoe het heeft kunnen gebeuren.
  • Veel slachtoffers zoeken hulp, maar vinden niet altijd wat ze nodig hebben
    Ongeveer 62% van de slachtoffers van fraude en 91% van de slachtoffers van ransomware zocht hulp. Fraudeslachtoffers wenden zich voornamelijk tot familie, vrienden, de politie en banken. Ransomware-slachtoffers zoeken vaker hulp bij technische experts en cybersecuritybedrijven. Ongeveer 57% van de fraudeslachtoffers zocht online via Google naar hulp, tegenover 38% van de ransomware-slachtoffers. Niet alle slachtoffers vonden daarbij de informatie of ondersteuning waarnaar zij op zoek waren.
  • Het online zoekgedrag verschilt tussen slachtoffers van fraude en ransomware
    Slachtoffers van online fraude gebruiken fraude-gerelateerde zoektermen, bijvoorbeeld over het type fraude of de verkopende partij. Ransomware-slachtoffers zoeken vaker met bredere termen, zoals 'hack' of 'cybercrime'.
  • Online advertenties bieden kansen om slachtoffers te bereiken
    Online advertenties kunnen gebruikt worden om slachtoffers te bereiken. De campagne gericht op online fraude leverde veel weergaven (impressies) op, maar had een lage doorklikratio (0,6%). De campagne voor ransomware had minder weergaven, maar een hogere doorklikratio (2,4%), wat suggereert dat deze advertenties beter aansloten bij de behoefte van de gebruiker.

Aanbevelingen

Op basis van de onderzoeksresultaten zijn de volgende aandachtspunten geformuleerd voor organisaties die slachtoffers van cybercriminaliteit willen bereiken en ondersteunen:

  • Benut online zoekgedrag
    Online advertenties bieden mogelijkheden om slachtoffers te bereiken op het moment dat zij online zoeken naar informatie of hulp.
  • Sluit aan bij bestaande hulpverlening
    Online advertenties werken vooral als aanvulling op bestaande hulpkanalen.
  • Zorg voor gerichte en relevante advertenties
    Het succes van een campagne hangt sterk samen met de gekozen zoektermen, de afbakening van de doelgroep en de aansluiting op de informatiebehoefte van slachtoffers. 
  • Weeg kosten en opbrengsten zorgvuldig af
    De kosten en inspanningen van advertentiecampagnes moet worden afgezet tegen het bereik en de daadwerkelijke interactie, zoals de doorklikratio. 
  • Richt interventies op specifieke doelgroepen
    De potentiële meerwaarde van online advertenties lijkt vooral te liggen bij goed afgebakende doelgroepen. 

Meer weten? Lees hier het volledige onderzoeksrapport Hulp na slachtofferschap van online fraude en ransomware.

Duur van het project  

Augustus 2024 tot november 2026.

Financiering 

Dit project wordt gefinancierd door Stichting Achmea Slachtoffer en Samenleving.

Partners 

Dit project was een samenwerking van het Centre of Expertise Cyber Security van De Haagse Hogeschool, het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving, Slachtofferhulp Nederland en Cyberweerbaar NL.  

Contact 

Heb jij vragen of opmerkingen over dit onderzoek? Neem dan contact op met Sifra Matthijsse ([email protected]).  

Betrokken onderzoekers 

  • Sifra Matthijsse  
  • Susanne van ’t Hoff-de Goede 
  • Asier Moneva 
  • Rutger Leukfeldt 
  • Merel van Leuken