Nieuw lectoraat onderzoekt de juridische kant van cyberveiligheid

“De kranten staan er vol mee: cyberdreigingen, hacks, scams, online nepnieuws en haatzaaiende content. Dat alles raakt ons als individu maar evengoed als maatschappij.” Met die constatering schetst dr. Bibi van Ginkel, LLM, de urgentie van het nieuwe lectoraat binnen De Haagse Hogeschool: Legal Aspects of Cyber Security. Het lectoraat onderzoekt de juridische en ethische vraagstukken die ontstaan door de snelle ontwikkeling van digitale technologieën en online platforms. 

Het lectoraat Legal Aspects of Cyber Security is onderdeel van het Centre of Expertise Cyber Security, dat zich richt op het versterken van de cyberweerbaarheid van mensen en organisaties. Aan de drie deelgebieden die er leidend zijn – mens, organisatie, techniek – voegt Bibi graag een vierde toe: maatschappij. “Het is mens en maatschappij. Het is organisatie en maatschappij. We hebben met veel uitdagingen te maken die ons individueel, maar ook als samenleving treffen. Met fundamentele waarden als mensenrechten en democratie moeten we de dreigingen het hoofd zien te bieden. Dat is voor mij een belangrijke drijfveer.”

Drie onderzoeksthema’s

Na vele gesprekken en een strategiedag met het team kreeg het aanvankelijk lege vel waarmee Bibi in januari begon steeds meer vorm. Dat resulteerde in drie centrale onderzoeksthema's die de koers van het lectoraat bepalen.

1. De digitale samenleving met al zijn platforms en de relatie met de grondrechten. Denk aan een lastig fenomeen als borderline content: berichten die ogenschijnlijk onschuldig lijken, maar ondermijnend kunnen werken. Waar ligt juridisch de grens?
2. Juridische en ethische vraagstukken over verantwoord gebruik van AI en opkomende technologieën. Wat betekent het voor onze privacy als AI-algoritmes bepalen of we wel of niet een hypotheek krijgen? En hoe zorgen we ervoor dat nieuwe technologieën verantwoord worden ingezet? 
3. De juridische kaders van cybersecurity. Het lectoraat helpt bedrijven en overheidsinstellingen door complexe juridische regelgeving te vertalen naar heldere richtlijnen voor de praktijk.

Waardevolle uitbreiding

Dat juist dit lectoraat nu is opgericht, is niet toevallig. “Er spelen ontzettend veel praktijkvragen rondom de juridische kant van cybersecurity”, verheldert Rutger Leukfeldt, directeur van het Centre of Expertise Cyber Security. “Het is heel fijn dat we organisaties nu ook op dat gebied kunnen bedienen. Bovendien vormt dit lectoraat een verbindende schakel tussen de bestaande onderzoeksgroepen die zich vooral richten op techniek of op de menselijke kant. Een heel waardevolle uitbreiding dus.”

Thuis op het snijvlak van disciplines

Met een achtergrond in internationaal recht werkte Bibi als onderzoeker, beleidsadviseur en trainer in internationale omgevingen. Ze was verbonden aan Instituut Clingendael en is nog als associate fellow betrokken bij het International Centre for Counter-Terrorism (ICCT). Werken op het snijvlak van verschillende disciplines loopt als een rode draad door haar carrière: nationaal en internationaal recht, veiligheid en recht, vrede en recht. “Ik heb me nooit uitsluitend op de juridische kant gericht. In veel opzichten sluit dit werk aan bij wat ik hiervoor deed. De context is anders, maar de dynamieken en de belangen zijn hetzelfde. Uiteindelijk draait het steeds om dezelfde kernwaarden.”

Onderwijs en onderzoek

Willem van Nieuwkerk, directeur van de faculteit Bestuur, Recht en Veiligheid, is enorm blij met de komst van Bibi. Volgens hem sluiten de thema’s van het lectoraat nauw aan op de maatschappelijke opgaven waarvoor de studenten worden opgeleid. “Vraagstukken rond cyberweerbaarheid, verantwoorde AI en de bescherming van grondrechten in een digitale samenleving vragen om professionals die technologische ontwikkelingen kunnen verbinden met juridische, ethische en bestuurlijke perspectieven. Door deze thema’s een duidelijke plaats te geven in het curriculum versterken we niet alleen de kwaliteit en actualiteit van ons onderwijs, maar ook de profilering van De Haagse Hogeschool in de internationale stad van vrede en recht.”

AI in de juridische beroepspraktijk

Onlangs nam Bibi deel aan een panel over AI in de juridische beroepspraktijk. De gedeelde conclusie was dat AI fantastisch kan helpen bij het doorzoeken van grote hoeveelheden jurisprudentie. Tegelijkertijd moet het onderwijs studenten leren heel kritisch te blijven kijken naar de toegevoegde waarde én de beperkingen van AI. Investeren in kernvaardigheden blijft voor de toekomstige jurist een absolute must. “Je zult op zijn minst de rechtsbasis van het AI-resultaat moeten kunnen beoordelen, en feiten van context kunnen onderscheiden.” 

Als je recht zou spreken op basis van AI, dan komt de maatschappij stil te staan.

“Het probleem met AI is dat het altijd op basis van oudere informatie is”, waarschuwt Bibi. “Als je recht zou spreken op basis van alles wat al gebeurd is, dan komt de maatschappij stil te staan. Dat moet je echt niet willen. Het recht is juist zo geschreven dat het meebeweegt met de ontwikkelingen in de maatschappij. De vraag is altijd: past deze wet nog of moeten we een en ander misschien anders gaan interpreteren?”

Het begin is er

Na het bepalen van de focus van het lectoraat zijn de eerste trajecten in gang gezet. De eerste onderzoeksvoorstellen zijn inmiddels ingediend. Een daarvan richt zich op het concept prescriptive privacy. “Als verzekeraars aan de hand van veel data en een AI-algoritme bepalen of jij een verzekering kunt afsluiten, kun je dat zien als inbreuk op je privacy, ook al wordt er niet op jou ingezoomd”, licht Bibi toe. Daarnaast werkt het lectoraat mee aan het onderzoek van collega-lector Gerard Hoekstra naar een specifieke vorm van dronetechnologie. “Onze technische partners ontwikkelen de hard- en software, terwijl wij ons richten op de juridische en ethische vraagstukken.” 

Ambities voor de toekomst 

Bibi brengt graag partijen samen. “Mensen zien ontdekken dat het landschap aan de andere kant van de schutting echt anders is. Synergie zien ontstaan. Daar krijg ik energie van.” Over 5 jaar ziet ze een lectoraat voor zich met ongeveer 10 onderzoekers, meerdere omvangrijke onderzoeksprojecten en een stevige positie in het maatschappelijke debat. 

Je hebt water, lucht en data. Dat een paar figuren eigenaarschap hebben over al onze data vind ik doodeng.

Een grotere ambitie heeft Bibi ook: bijdragen aan big tech governance, wat zoveel betekent als het inperken van de enorme macht van grote technologiebedrijven. “Dat een paar figuren eigenaarschap hebben over al onze data, vind ik eerlijk gezegd doodeng. Ik zeg weleens: je hebt water, lucht en data! De modellen die we nu hebben om dit te reguleren voldoen niet meer. Eigenlijk moeten we opnieuw beginnen, net zoals er na de Tweede Wereldoorlog baanbrekende stappen zijn gezet met de oprichting van de Verenigde Naties en de voorloper van de Europese Unie. De wereld ziet er inmiddels anders uit en dat vraagt om nieuwe denkkaders. Ik zou graag totaal verschillende denkers bij elkaar brengen, out-of-the-box-ideeën verzamelen, de gemeente erbij betrekken, en uiteindelijk toewerken naar een conferentie in het Vredespaleis!” 

Meer weten over het lectoraat Legal Aspects of Cyber Security? Bekijk de lectoraatspagina.

Geïnteresseerd in samenwerking met lector Bibi van Ginkel? Stuur haar een e-mail.