Nieuwe tools voor cyberweerbare gemeentelijke infrastructuur

Hoe kunnen gemeenten cyberrisico’s van hun infrastructuur beter herkennen en beheersen? De Haagse Hogeschool, Hogeschool Utrecht, gemeenten en cybersecurityexperts werken samen aan praktische hulpmiddelen om de digitale weerbaarheid van gemeentelijke infrastructuur te versterken. De tools helpen onder meer bij het opsporen van kwetsbaarheden, het analyseren van cyberrisico´s en het voorbereiden op cyberincidenten. 

Sinds de start van het tweejarige praktijkgerichte onderzoeksproject werken onderzoekers en praktijkpartners aan oplossingen voor de beveiliging van operationele technologie (OT). Dit zijn digitale systemen die fysieke processen aansturen, bijvoorbeeld bij waterbeheer en verkeersmanagement. Inmiddels krijgen de onderzoeksresultaten steeds concreter vorm in hulpmiddelen die aansluiten op de behoeften van gemeenten. 

Zes tools voor meer grip op cyberrisico’s 

Tijdens een recente werksessie bespraken de projectpartners samen met vertegenwoordigers van de gemeenten Eindhoven, Rotterdam en Zoetermeer, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) de verdere ontwikkeling en toepassing van zes hulpmiddelen die gemeenten kunnen ondersteunen bij het inrichten van hun OT-security. Ook kwamen praktische randvoorwaarden aan bod die nodig zijn om de tools binnen gemeenten te kunnen inzetten. De hulpmiddelen kunnen gemeenten op verschillende manieren ondersteunen bij het versterken van hun OT-beveiliging: 

• HydroSim: een simulatieomgeving waarin een waterdistributiesysteem met virtuele besturingssystemen wordt nagebootst. Hiermee kunnen technische kwetsbaarheden en de mogelijke gevolgen van cyberincidenten inzichtelijk worden gemaakt.
• Passieve netwerkscan: een tool die communicatiepatronen binnen OT-netwerken analyseert. Dit helpt om inzicht te krijgen in de opbouw en configuratie van systemen.
• AI-ondersteunde zoek- en analysetool: een hulpmiddel waarmee relevante informatie uit gemeentelijke documenten en contracten sneller kan worden teruggevonden. Denk aan leveranciersafspraken, risico’s en afhankelijkheden. 
• OT-kwetsbaarheidsscan: een aanpak om kwetsbaarheden in OT-systemen en publiek beschikbare informatie over gemeentelijke infrastructuur in kaart te brengen. 
• Tabletop-oefeningen: scenario’s waarmee gemeenten zich kunnen voorbereiden op cyberincidenten en de mogelijke gevolgen daarvan voor hun infrastructuur en dienstverlening.
• Platform voor cyberrisicoanalyse: een hulpmiddel op basis van de CyberSecurity ImplementatieRichtlijn (CSIR), waarmee gemeenten cyberrisico’s van hun infrastructuur systematisch in kaart kunnen brengen. 

De zes hulpmiddelen bevinden zich in verschillende ontwikkelfasen. Sommige zijn al toegepast of getest; andere worden nog onderzocht en verder uitgewerkt. De ervaringen van de deelnemende gemeenten helpen de projectpartners om de hulpmiddelen verder af te stemmen op de dagelijkse praktijk. 

Praktische ondersteuning voor gemeenten

Een belangrijk doel van dit onderzoek is het verkleinen van de kloof tussen kennis, beleid en uitvoering. Gemeenten hebben niet alleen inzicht nodig in de kwetsbaarheden van hun OT-systemen, maar ook praktische handvatten om risico’s te beoordelen, passende beveiligingsmaatregelen te nemen en deze goed in de organisatie te verankeren. 

Daarom staat de samenwerking met de gemeentelijke praktijk centraal in het onderzoek. Door onderzoekers, technische experts en gemeentelijke professionals te betrekken bij de ontwikkeling en toetsing van de hulpmiddelen, werken de projectpartners aan oplossingen die aansluiten bij de behoeften van gemeenten.

De komende periode richten de partners zich op het verder ontwikkelen en testen van de tools. Ook werken zij aan het delen en breder toepasbaar maken van de opgedane kennis. Dat gebeurt onder meer via relevante netwerken en door de verbinding te leggen met het onderwijs en de gemeentelijke praktijk.

Met dit onderzoek draagt De Haagse Hogeschool, samen met de andere projectpartners, bij aan de ontwikkeling van toepasbare kennis en hulpmiddelen om de digitale weerbaarheid van gemeentelijke infrastructuur te versterken.

Over het onderzoek  

In dit tweejarige praktijkgerichte onderzoeksproject werken De Haagse Hogeschool, Hogeschool Utrecht, de gemeenten Eindhoven, Rotterdam en Zoetermeer, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de Informatiebeveiligingsdienst (IBD), TNO, Hudson Cybertec en Security Delta (HSD) samen aan het versterken van de cyberweerbaarheid van gemeentelijke infrastructuur. Het project wordt mede mogelijk gemaakt door Regieorgaan SIA, onderdeel van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Meer weten?

• Onderzoek naar digitale weerbaarheid gemeentelijke infrastructuur van start.  
• Benieuwd naar meer onderzoek? Ontdek ook de andere projecten van het Centre of Expertise Cyber Security van De Haagse Hogeschool.