Verduurzaming in het mkb geen onwil maar onmacht

Veel mkb’ers willen verduurzamen, maar lopen in de praktijk vast op kosten, regelgeving en marktdruk. Zo blijkt uit onderzoek van De Haagse Hogeschool onder ondernemers in Zuid-Holland. “Het probleem zit meestal niet in de motivatie, maar in de beperkte handelingsruimte die ondernemers hebben”, zegt Sanne Ursem, onderzoeker bij het lectoraat New Finance (onderdeel van het Centre of Expertise Digital Operations & Finance).

Duurzaamheid staat hoog op de agenda van bedrijven, overheden en consumenten. Toch blijkt verduurzamen voor veel mkb’ers ingewikkelder dan gedacht. Hoewel Europese duurzaamheidsregels, zoals de CSRD-richtlijn, vooral gelden voor grote bedrijven, krijgen ook kleinere ondernemingen ermee te maken via klanten, leveranciers en aanbestedingen.

Versoepeling van de regels

“In eerste instantie wilden we vooral kijken naar de impact van de CSRD op het mkb”, vertelt Sanne, die zich bij het lectoraat New Finance bezighoudt met dit soort vraagstukken. “Maar tijdens het onderzoek veranderde de Europese Commissie met het zogenoemde Omnibuspakket de regels, waardoor de rapportageplicht voor veel bedrijven versoepelde. Door deze verandering ontstond bij ons de vraag: wat drijft ondernemers om te verduurzamen als de externe druk via wet- en regelgeving afneemt?” 

Grote motivatie

Het onderzoek bestond uit kwalitatieve interviews met ongeveer zestien bedrijven uit onder meer de bouw, catering, productie en voedingssector. De onderzoekers spraken uitgebreid met deze ondernemers over hun ervaringen, overtuigingen en dagelijkse praktijk.

Een opvallende uitkomst van het onderzoek is dat veel mkb’ers intrinsiek gemotiveerd zijn om duurzamer te werken. Ze kijken niet alleen naar financiële waarde, maar ook naar maatschappelijke en ecologische impact. 

Goede kant op bewegen

“Verschillende geïnterviewde bedrijven hebben al stappen gezet, zonder dat regelgeving hen daartoe verplicht”, vertelt Eveline Kapteijn-Kruijswijk, onderzoeker bij het lectoraat Designing Value Networks. “Veel ondernemers willen de goede kant op bewegen. Sommigen houden zelfs duurzaamheidsdata bij, terwijl dat officieel niet meer hoeft. Ze willen die koers blijven volgen.” Persoonlijke overtuigingen spelen daarin ook een rol. Ondernemers koppelen verduurzaming vaak aan hun gezin of toekomstige generaties. “Dat was echt een eyeopener”, aldus Eveline. “Duurzaamheid is voor veel ondernemers ook iets persoonlijks.”

Goedkoopste optie

In de praktijk leidt intrinsieke motivatie niet automatisch tot duurzame keuzes. Vooral financiële haalbaarheid is een struikelblok. Uit de interviews blijkt dat klanten van mkb’ers duurzaamheid belangrijk vinden, maar vaak niet bereid zijn daarvoor extra te betalen. “Het merendeel kiest uiteindelijk toch voor de goedkoopste optie”, vertelt Sanne. “Mkb’ers komen daardoor in een lastig spanningsveld terecht.” Volgens de onderzoekers ontstaat hierdoor een structureel probleem. Duurzamere materialen, certificeringen en productieprocessen brengen vaak extra kosten met zich mee. Wanneer bedrijven die kosten niet kunnen doorberekenen, komt hun concurrentiepositie onder druk te staan.

Complexe regels en procedures

Naast financiële druk is wet- en regelgeving een belangrijke belemmering. Niet omdat mkb-bedrijven tegen regels zijn, maar omdat de uitvoering vaak ingewikkeld en tijdrovend is. “Vooral kleinere bedrijven hebben niet altijd de mensen of middelen om aan alle eisen te voldoen”, zegt Sanne. “Daardoor stellen ondernemers duurzame investeringen soms uit. Niet uit onwil, maar uit onzekerheid.” Ook de manier waarop grote bedrijven informatie opvragen zorgt voor frustratie. Volgens Eveline gebruiken veel organisaties hun eigen formulieren en rapportagesystemen. “Mkb’ers krijgen daardoor met allerlei verschillende eisen te maken. Meer standaardisatie werkt efficiënter. Ondernemers zijn daarbij vaak afhankelijk van andere partijen, zoals accountants, adviseurs of financiers. Als die partijen niet meebewegen met duurzame veranderingen, wordt verduurzaming nog ingewikkelder.”

Weinig handelingsruimte

De onderzoekers van Centre of Expertise Digital Operations & Finance benadrukken dat verduurzaming binnen het mkb vaak ten onrechte wordt gezien als een kwestie van onwil. Het onderzoek laat juist iets anders zien. “Het is meestal geen keuzeprobleem, maar een gebrek aan handelingsruimte”, zegt Sanne. “Veel ondernemers willen wel, maar de economische context bepaalt uiteindelijk wat haalbaar is.” Dat inzicht sluit aan bij bredere maatschappelijke discussies over duurzame transities. Winstgevendheid blijft voor mkb’ers een randvoorwaarde. Zonder gezond verdienmodel is verduurzaming simpelweg niet haalbaar. Eveline: “We willen duurzame keuzes daarom aantrekkelijker en haalbaarder maken. Bijvoorbeeld via betere prijsmechanismen, uitvoerbare regels en meer neinvesteringszekerheid.”

Praktische ondersteuning

“We willen kennisdeling en praktische ondersteuning toegankelijker maken”, vertelt Sanne. “Daarbij werken we samen met New Designers van de opleidingen communicatie en IT aan De Haagse Hogeschool. Deze studenten maken in opdracht van het lectoraat een digitaal platform dat bedrijven moet ondersteunen bij verduurzaming. Zo verbinden we ons onderzoek met het onderwijs. Door de wetenschappelijke publicaties en praktijkgerichte artikelen die volgen, houden we het gesprek over dit onderwerp op gang.”

Lees hier meer over het project CIRCA