CIVIC-4CE: De consument centraal in de circulaire transitie

Van weggooien naar hergebruiken: in het nieuwe onderzoeksproject CIVIC-4CE slaan onderzoekers, bedrijven en overheden de handen ineen. Het doel? Een integrale aanpak ontwikkelen die van circulair consumentengedrag de norm maakt in plaats van de uitzondering, bijvoorbeeld door in te zetten op reparatie en hergebruik. Het project staat onder leiding van De Haagse Hogeschool, wordt gefinancierd door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en gaat op 1 oktober 2026 van start.  

Nederland streeft naar een volledig circulaire economie in 2050, maar de praktijk is weerbarstig. Het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwt dat de doelstelling om het grondstoffengebruik in 2030 te halveren momenteel buiten bereik ligt. De kloof tussen ambitie en realiteit wordt zichtbaar bij de e-bike: jaarlijks worden er in Nederland zo’n 450.000 exemplaren verkocht, maar 43 procent van de gebruikers vervangt de fiets bij een defecte motor liever dan deze te laten repareren.  

Drempels voor circulair gedrag

De transitie naar een circulaire economie vraagt om een fundamentele gedragsverandering van consumenten. Hoewel veel consumenten duurzamer willen leven, stuiten zij op obstakels die hen vasthouden in het lineaire ‘neem-maak-gooi weg’-model. Zelfs voor milieubewuste consumenten is de stap naar circulariteit vaak onlogisch door structurele hindernissen in het huidige systeem:  

• Kosten: Reparatie is in verhouding vaak duurder dan de aanschaf van een nieuw product.  
• Praktische problemen: Onderdelen zijn slecht verkrijgbaar en er is onzekerheid over de kwaliteit van reparaties.  
• Aanbod: Het huidige marktaanbod is nog sterk gericht op de verkoop van nieuwe producten, in plaats van op het verlengen van de levensduur van bestaande apparaten.  

Volgens projectleider Cor Beyers (lector Data Driven Marketing aan De Haagse Hogeschool) ligt de sleutel tot verandering bij de bedrijven zelf: "Bedrijven hebben met hun producten en diensten de huidige lineaire consumptienormen helpen creëren, maar diezelfde bedrijven kunnen hun proceskennis en digitale tools nu inzetten om repareren en hergebruiken toegankelijk en aantrekkelijk te maken. Wij zetten digitale tools in om de drempels voor circulair gedrag weg te nemen." 

Praktische oplossingen  

Om deze systeemverandering te realiseren, ontwikkelt CIVIC-4CE concrete hulpmiddelen die consumenten en bedrijven ondersteunen bij het maken van circulaire keuzes: 

• Gedragsdashboard: Hiermee kunnen organisaties consumentengedrag monitoren en interventies nauwkeurig afstemmen op specifieke barrières die circulair gedrag nu nog remmen.  
• XR- en AI-toepassingen: De inzet van Extended Reality en Artificial Intelligence om zowel consumenten als professionals te ondersteunen bij reparaties.  
• Nieuwe businessmodellen: Ontwikkeling van product-dienstcombinaties voor e-bikes en witgoed die reparatie rendabel maken voor zowel de aanbieder als de klant.  
• Beleidssimulaties: Een Agent-Based Model waarmee overheden de effecten van nieuwe maatregelen vooraf kunnen testen.  
• Kennisdeling: Praktische richtlijnen voor zelfherstel versus professionele reparatie, en educatief materiaal zoals MOOCs (Massive Open Online Courses). 

Nicole Stofberg (lector Platformeconomie aan De Haagse Hogeschool) legt uit hoe digitale tools repareren toegankelijker maken dan ooit: “XR- en AI-technologie haalt reparatie uit de werkplaats en brengt het naar de huiskamer. Waar de markt stopt bij kosten, faciliteren wij de consument om zelf de levensduur van hun producten te verlengen.” 

Samenwerking  

Binnen De Haagse Hogeschool werken drie lectoraten van het Centre of Expertise Digital Operations & Finance nauw samen aan dit onderzoek: Data Driven Marketing, Platformeconomie en Smart Sustainable Manufacturing. Volgens Beyers is deze multidisciplinaire aanpak essentieel: "Geen van de lectoraten kan dit alleen oplossen. Een circulaire interventie die consumenten aanspreekt maar logistiek onhaalbaar is, werkt niet. Een platform zonder gedragskennis blijft leeg. CIVIC-4CE verbindt vraag, aanbod en infrastructuur in één samenhangende aanpak." 

Integrale aanpak 

Wat dit onderzoek bijzonder maakt, is de integrale benadering waarin gedragswetenschap, productontwerp, businessmodellen en governance samenkomen. De NWO-subsidie maakt het mogelijk om de stap te zetten van gefragmenteerde studies naar een samenhangende aanpak die consument, ontwerper en beleidsmaker verbindt. Dit moet leiden tot een blijvende overgang naar een circulair systeem waarin minder afval ontstaat en producten langer meegaan.  

Volgens lector Smart Sustainable Manufacturing Jenny Coenen biedt dat ook kansen voor professionals: “Dit onderzoek laat zien hoe professionele reparateurs kunnen profiteren van de ‘self-repair’-vaardigheden van consumenten. Het versterkt de waardering voor hun vakmanschap en borgt hun unieke kennis voor de toekomst.”  

Over het consortium 

CIVIC-4CE is een quadruple helix-samenwerking waarin kennisinstellingen, bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties intensief samenwerken: 

• Kennisinstellingen: De Haagse Hogeschool, TU Delft, Wageningen University, VU Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam.  
• Bedrijven: ATAG, E-ves, Re-first, Van Raam Mobility, Ronduit Circulair, Jafix, Bax Innovation. 
• Overheden: Gemeenten Den Haag, Amsterdam, Zoetermeer, Provincie Zuid-Holland. 
• Maatschappelijke organisaties: Consumentenbond, Fietsersbond, Het Groene Brein, REWIN, Midpoint Brabant. 

Blijf op de hoogte 

Wil jij de voortgang van CIVIC-4CE en onze andere onderzoeksprojecten volgen? Bezoek de website van het Centre of Expertise Digital Operations & Finance voor het laatste nieuws of volg ons op LinkedIn. 

Contact 

Heb je vragen over CIVIC-4CE? Neem dan contact op met: Cor Beyers, lector Data Driven Marketing.