Economisch onderwijs toekomstbestendig maken

Hoe bereiden we studenten Finance & Control voor op een wereld die steeds complexer, duurzamer en kritischer wordt? Daar gaat het om in het promotieonderzoek van Theo de Joode, docent aan De Haagse Hogeschool. Sinds 2022 doet hij onderzoek naar de integratie van duurzaamheid in het hoger economisch beroepsonderwijs.

Theo ziet al jaren dezelfde spanning terug in zijn werk. “Ik geef inmiddels ruim twaalf jaar les in economisch onderwijs. Wat me opvalt, is dat de inhoud nauwelijks verandert, terwijl de wereld om ons heen compleet anders is. Bedrijven krijgen te maken met strengere wetgeving, maatschappelijke druk en nieuwe verwachtingen rond verantwoord ondernemen. Toch blijft het onderwijs grotendeels gebaseerd op klassieke economische modellen.”

Wet- en regelgeving over duurzaamheid 

Met een beurs van De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek voert Theo een vijfjarig onderzoek uit. Een belangrijk onderdeel daarvan is de analyse van Europese wet- en regelgeving over duurzaamheid. Tussen 2014 en 2023 zijn er meer dan 20.000 regels ontwikkeld. Dat gaat van harde, bindende wetgeving tot zogeheten zachte regelgeving, zoals richtlijnen en afspraken die later vaak alsnog resulteren in wetten. De regels raken steeds meer kernprocessen van bedrijven, zoals inkoop, productie, marketing en verkoop.

Meer dan alleen winst

Naast de juridische kant onderzocht Theo ook de maatschappelijke verwachtingen via een mediastudie. Daaruit kwamen tien duidelijke verwachtingen naar voren, zoals milieuvriendelijke productie, eerlijke prijzen, bredere verantwoordelijkheid van bestuurders en minder afhankelijkheid van internationale handelsketens. Volgens Theo zit daar een duidelijke boodschap in: “De samenleving verwacht meer van bedrijven dan alleen winst maken. Ze moeten bijdragen aan oplossingen voor klimaat, ongelijkheid en duurzaamheid. Alleen zien we dat verhaal te weinig terug in economische opleidingen.”

Ander wereldbeeld

Het onderzoek laat zien dat het hoger economisch onderwijs nog sterk leunt op de neoklassieke economische theorie. Dat wereldbeeld gaat uit van mensen die hun behoeften efficiënt en rationeel laten vervullen en bedrijven die primair gericht zijn op winstmaximalisatie en aandeelhouderswaarde. “Dat model past niet in de huidige tijd en biedt weinig ruimte voor thema’s als duurzaamheid en sociale impact,” zegt Theo. “Alles draait om efficiëntie en korte termijn rendement.” Theo nam dat niet alleen waar in Nederland, maar ook in het buitenland. Zo analyseerde hij bijna honderd kritieken van internationale business schools. Die wijzen allemaal in dezelfde richting: het onderwijs sluit onvoldoende aan bij politieke en maatschappelijke uitdagingen en leidt studenten op voor een bepaald wereldbeeld.

Studenten willen méér duurzaamheid

Opvallende resultaten tonen onderzoeken onder studenten. Uit dat onderzoek kwamen drie hoofdgroepen naar voren. Een kleine groep vindt het huidige onderwijs prima. Een tweede groep wil vooral meer aandacht voor ethiek, mensen en diversiteit. De grootste groep studenten vindt dat duurzaamheid simpelweg te weinig aan bod komt. “Dat vond ik verrassend,” zegt Theo. “Er wordt vaak gedacht dat studenten met een economische opleiding vooral geïnteresseerd zijn in geld verdienen en carrière maken, terwijl sommigen duurzaamheid en maatschappelijke impact wel belangrijk vinden.” Volgens hem ligt daar een enorme kans voor het onderwijs. “Studenten zijn wellicht verder dan we soms denken. Het onderwijs loopt achter op wat zij belangrijk vinden.”

Nieuw opleidingsprofiel

Het uiteindelijke doel van het promotieonderzoek is het ontwikkelen van een nieuw opleidingsprofiel voor Finance & Control. Niet slechts aanpassingen, maar een fundamentele herziening, gebaseerd op alternatieve wereldbeelden, mensbeelden en bedrijfsbeelden. “We moeten af van het idee dat er maar één manier lijkt te zijn om naar economie te kijken,” stelt Theo. “Ik wil laten zien dat er meerdere perspectieven mogelijk zijn: bijvoorbeeld bedrijven als maatschappelijke spelers, mensen als relationele wezens en economie als middel in plaats van doel.”

Bredere werkgebieden

Het nieuwe profiel maakt het economisch onderwijs toekomstbestendig en sluit beter aan bij politieke en maatschappelijke veranderingen. Ook biedt het bredere werkgebieden voor afgestudeerden. Denk aan rollen op het snijvlak van finance, duurzaamheid, risicomanagement en maatschappelijke impact. Theo hoopt niet dat zijn werk in een la verdwijnt. “Mijn ambitie is dat dit profiel landelijk wordt overgenomen door alle opleidingen Finance & Control. Zelfs internationaal zijn er mogelijkheden.”

Praktische impact

Het promotietraject loopt tot 2027 en wordt begeleid door De Haagse Hogeschool (lectoraat New Finance), Vrije Universiteit Amsterdam en Nyenrode Business Universiteit. Theo schetst niet alleen een mooi theoretisch verhaal. Hij wil hogescholen helpen bij de implementatie met concrete voorstellen voor relevante werkgebieden, leeruitkomsten en modulebeschrijvingen. Zijn motivatie is helder: “Als we studenten blijven opleiden voor een economie van gisteren, doen we ze tekort. Duurzaamheid hoort als basisvoorwaarde thuis in economisch onderwijs. Het is alleen de vraag hoe snel en hoe serieus het onderwijs die integratie gaat vormgeven.”

Wil je meer weten over het promotieonderzoek? Bekijk de projectpagina of neem contact op met Theo de Joode, [email protected]