Grip op Europa

Europa, dat is toch die trage en tegelijk doordenderende moloch die vanuit Brussel constant nieuwe regels over ons uitstort? Regels die we steeds als fait accompli ervaren? Gelukkig hebben we Mendeltje van Keulen. Deze nieuwe lector geeft handvatten waarmee wij, burgers, beleidsmakers en ondernemers, grip op Europa krijgen. Op 6 november houdt ze hierover haar intreerede.

Mendeltje van Keulen

‘Grip krijgen op Europa’ is een thema dat steeds in de carrière van Mendeltje terugkeert. Na het voor het pro-Europakamp weinig florissant verlopen referendum over de Europese grondwet (2005), schreef ze mee aan een WRR-rapport. “Bij onderzoeksinstituut Clingendael was ik woordvoerder voor dat referendum. Nederland stemde massaal tegen de grondwet. Dat was een schok, want die grondwet was toch goed? Maar de burger dacht daar anders over. Er waren na het referendum veel analyses over de staat van de democratie. De WRR ging verder: hoe zou je de kloof tussen burger en de Europese politiek kunnen dichten?”

Overwogen keuze

“De clou van het rapport was: als je wil dat we meer invloed hebben op wat er in Europa gebeurt, dan moet je nadenken over hoe je dat in je organisatie kunt verankeren. Hoe kun je als burger, ambtenaar of beleidsmedewerker een overwogen keuze maken? Weten we wie er in Brussel zitten? Weten we wat de EU-parlementariërs doen? Kunnen we ze bevragen, te weten komen wat de nieuwe plannen zijn? Voor bedrijven en organisaties is het belangrijk dat ze nog kunnen bijsturen voor ze allerlei EU-regels over zich heen krijgen.”

Zelf doen

Van Clingendael stapte Mendeltje over naar de Tweede Kamer. “Bij Clingendael schreef ik kritische columns over hoe de politiek Europa behandelen moest, maar terecht zeiden mensen, als je het zo goed weet, ga het dan eens zelf proberen.” Ze werkte acht jaar in de Tweede Kamer aan de vraag: hoe maak je de EU zichtbaar? “We hebben er bijvoorbeeld voor gezorgd dat journalisten duidelijk weten welk Europees debat wanneer plaats vindt. Wekelijks gaat er een e-mailnieuwsbrief naar journalisten, bijvoorbeeld: volgende week is er een debat over Europese arbeidsinspectie. O ja, is er dan een Europese inspectie? Nee, nu nog niet maar over twee jaar wel. Op die manier kun je voorkomen dat twee jaar later mensen het gevoel krijgen dat die regelgeving op hen afkomt.”

Integrale kijk

Het op tijd aandragen van de juiste informatie helpt grip te krijgen op wat er in Brussel plaatsvindt. Wat daar ook aan bijdraagt is een samenhangende visie op Europa. Een onderwerp dat Mendeltje in haar intreerede meer zal uitdiepen. “Ik hoor bij organisaties heel vaak: o ja Europa, daar hebben we Piet voor die zit in kamer 6. Dat is letterlijk een aparte manier van kijken naar Europa. Ik vind dat het Europese aspect van het werk deel uit moet maken van een integraal beleidsproces. Mijn pleidooi: kijk wat Europa strategisch voor je organisatie inhoudt. Is dat niet zoveel, dan kan Piet prima op dat kamertje blijven zitten. Maar merk je dat de EU voor jou veel geld te verdelen heeft, dan is het slim om te kijken hoe je die Europese dimensie met de mensen van de werkvloer in kunt vlechten.”

Verandering

Het lectoraat heeft de titel Changing role of Europe. Verandering is er binnen maar ook buiten Europa. De machtsbalans verschuift van het Westen naar Azië en het bondgenootschap tussen Europa en de VS staat onder druk. Wat betekent dat voor Europa? Mendeltje: “De EU heeft zich lang verschuild achter de brede rug van de VS, maar moet daar nu achter vandaan komen. Los van de retoriek van Trump, bij veel burgers in de VS is het gevoel: laat de Europeanen zelf hun verantwoordelijk nemen. Aan de andere kant: in de EU waren in de jaren 50 al pogingen om de EU politiek te manifesteren. Voor degenen die op die lijn zitten is Trump een blessing in disguise. Die zeggen bijvoorbeeld: laten we er nu voor zorgen dat wapensystemen binnen Europese legers beter op elkaar zijn afgestemd, dat we daarin efficiënter worden.”

Op dinsdag 6 november houdt Mendeltje van Keulen haar intreerede: ‘Verkeer(d) verbonden: over de praktische inbedding en organisatie van Europese zaken’. Voorafgaand is er een symposium  over de verbindende rol van EU-liaisons bij de Europeanisering van organisaties.